นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 261

12 | นิตยสาร สสวท. (Papillae) เคลือบด้วยแว็กซ์ (Epicuticular Wax) ทำ�ให้หยดน้ำ�มี มุมสัมผัสที่สูงมากจนน้ำ�กลายเป็นทรงกลมและกลิ้งไปมาได้โดยไม่เปียก ผิวใบ สมบัตินี้เองที่ช่วยให้หน้าใบสะอาดและป้องกันน้ำ�เกาะค้างบนใบ จนมีน้ำ�หนักมากเกินไปซึ่งจะทำ�ให้ก้านใบหักเนื่องจากรับน้ำ�หนักของน้ำ� ที่ค้างบนใบไม่ไหว การวิเคราะห์หลักสูตรและตัวชี้วัดบูรณาการ กิจกรรมนี้สามารถปรับเพื่อให้สอดคล้องกับมาตรฐานการเรียนรู้ และตัวชี้วัด กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 และชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 ได้ดังนี้ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 เนื้อหาเรื่อง “หน้าที่และโครงสร้างพืช” • วิทยาศาสตร์ (ว 1.2) บรรยายหน้าที่ของ ราก ลำ�ต้น ใบ และดอกของพืชดอกโดยใช้ข้อมูลที่รวบรวมได้ แนวทางการจัดกิจกรรม: นักเรียนศึกษาโครงสร้างภายนอกและ ภายในของบัวหลวงเพื่อเรียนรู้ว่าก้านใบ (Petiole) ที่มีช่องอากาศภายใน และแผ่นใบ (Leaf Blade) ทำ�งานร่วมกันอย่างไรในระบบลำ�เลียงน้ำ�และการ แลกเปลี่ยนแก๊สซึ่งช่วยให้เข้าใจความแตกต่างระหว่างหน้าที่ของก้านใบ และลำ�ต้นที่แท้จริง (เหง้า) ของพืชน้ำ� • เทคโนโลยี (ว 4.2 ป.4/3) ใช้อินเทอร์เน็ตค้นหาความรู้ และประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล แนวทางการจัดกิจกรรม: นักเรียนใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในการ สืบค้นข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับโครงสร้างภายในและลักษณะช่องอากาศของ ก้านบัวหลวงจากแหล่งข้อมูลที่กำ�หนดให้ เช่น เว็บไซต์การศึกษา หรือ คลิปวีดิทัศน์สั้น พร้อมทั้งร่วมกันประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูลอย่างง่าย จากนั้นใช้เหตุผลเชิงตรรกะอธิบายทิศทางการเดินทางของน้ำ� และคาดการณ์ ผลลัพธ์ว่าละอองน้ำ�จะพุ่งออกจากรอยตัดของใบบัวในลักษณะใด รวมถึง ฝึกคิดแก้ปัญหาเฉพาะหน้าจากข้อจำ�กัดทางกายภาพ เช่น การทดลองใช้ วัสดุที่ยืดหยุ่น (เช่น ดินน้ำ�มันกันน้ำ� หรือเทปพันสายไฟ) มาอุดรอยรั่ว และเชื่อมต่อระหว่างก้านบัวขนาดเล็กกับท่อส่งน้ำ�ให้สนิทอย่างเป็นขั้นตอน • ทักษะทางวิศวกรรม (ว 4.2 ป.4/1) ใช้เหตุผลเชิงตรรกะ ในการแก้ปัญหา การอธิบายการทำ�งาน การคาดการณ์ผลลัพธ์จากปัญหา อย่างง่าย แนวทางการจัดกิจกรรม: นักเรียนประยุกต์ใช้กระบวนการออกแบบ เชิงวิศวกรรมอย่างง่าย โดยเริ่มจากการระบุปัญหาเรื่องข้อจำ�กัดของขนาด ก้านบัวหลวงที่เล็กกว่าสายยางส่งน้ำ� จากนั้นถ่ายทอดความคิดผ่าน การวาดภาพร่างรูปแบบของ “ฝักบัวใบบัว” ที่ต้องการประดิษฐ์พร้อมทั้ง วางแผนขั้นตอนการทำ�งานอย่างเป็นระบบ ในขั้นลงมือสร้างนักเรียน จะได้ฝึกใช้เหตุผลเชิงตรรกะในการทดสอบชิ้นงาน หากพบปัญหาแรงดัน น้ำ�ทำ�ให้เกิดการรั่วซึมหรือก้านบัวหลุดออกจากสายยาง นักเรียนจะร่วมกัน ระบุสาเหตุ คาดเดาผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ้น และปรับปรุงแก้ไขชิ้นงาน โดย การเลือกใช้วัสดุที่เหมาะสมและปลอดภัย เช่น ดินน้ำ�มันกันน้ำ�หรือเทป ยืดหยุ่นเพื่อควบคุมทิศทางการไหลและแรงดันของน้ำ�ให้สามารถ พุ่งกระจายออกมาเป็นฝักบัวตามที่ออกแบบไว้ได้สำ�เร็จ • ศิลปะ (ศ 1.1) บรรยายเปรียบเทียบภาพลักษณะของ รูปร่าง รูปทรงในธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม และงานทัศนศิลป์ และการมีทักษะ ในการใช้วัสดุอุปกรณ์สร้างสรรค์งานพิมพ์ภาพ และวาดภาพระบายสี เพื่อสื่อถึงความสวยงามของใบบัว แนวทางการจัดกิจกรรม: นักเรียนสังเกตรูปร่าง รูปทรง และ เส้นสายลายใบตามธรรมชาติของใบบัวหลวง จากนั้นใช้ทักษะทัศนศิลป์ ผ่านการวาดภาพระบายสี หรือการใช้เทคนิคพิมพ์ภาพด้วยสีน้ำ� หรือสี ชนิดอื่นๆ จากวัสดุธรรมชาติ เช่น หน้าตัดก้านบัวที่มีช่องอากาศ เพื่อ สื่อสารความงามทางธรรมชาติ • คณิตศาสตร์ (ค 2.1) แสดงวิธีการหาคำ�ตอบของโจทย์ปัญหา เกี่ยวกับความยาวรอบรูปและพื้นที่ของรูปสี่เหลี่ยมมุมฉาก แนวทางการจัดกิจกรรม: นักเรียนฝึกทักษะการวัด โดยใช้ เครื่องมือวัดหน่วยมาตรฐาน (มิลลิเมตร/เซนติเมตร) ในการวัดเส้นผ่าน ศูนย์กลางและพื้นที่หน้าตัดของก้านบัวหลวงเพื่อนำ�ข้อมูลมาเปรียบเทียบ ขนาดกับสายยางในเชิงมิติ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1 เนื้อหาเรื่อง “ระบบลำ�เลียงของพืชและกระบวนการ ออกแบบเชิงวิศวกรรม” • วิทยาศาสตร์ (ว 1.2) บรรยายลักษณะหน้าที่ของไซเล็ม (Xylem) และโฟลเอ็ม (Phloem) รวมถึงการเขียนแผนภาพที่บรรยาย ทิศทางการลำ�เลียงสารในไซเล็ม และโฟลเอ็มของพืช แนวทางการจัดกิจกรรม: นักเรียนศึกษาการเคลื่อนที่ของน้ำ� ในระบบลำ�เลียงของพืช และเรียนรู้เกี่ยวกับการลำ�เลียงน้ำ� รวมถึงแรงดึง จากการคายน้ำ�ผ่านปรากฏการณ์ซึ่งมีลักษณะคล้ายการคายน้ำ�เป็นหยด (Guttation) โดยทดลองตัดขอบใบบัวหลวงเพื่อสังเกตละอองน้ำ�ที่ถูกดัน ออกมาตามรูหยาดน้ำ� (Hydathode) ซึ่งช่วยให้นักเรียนเข้าใจการทำ�งาน ของไซเล็มและการเคลื่อนที่ของน้ำ�ภายในพืชได้ชัดเจนยิ่งขึ้น • เทคโนโลยี (ว 4.2) รวบรวมข้อมูลปฐมภูมิ ประมวลผล ประเมินผล นำ�เสนอข้อมูลและสารสนเทศตามวัตถุประสงค์โดยใช้ซอฟต์แวร์ หรือบริการบนอินเทอร์เน็ตที่หลากหลาย แนวทางการจัดกิจกรรม: นักเรียนรวบรวมข้อมูลปฐมภูมิ (Primary Data) จากการทำ�กิจกรรมทดลอง เช่น บันทึกเวลาที่น้ำ�เริ่มพุ่งออก แรงดันน้ำ� หรือจำ�นวนรูหยาดน้ำ� (Hydathode) ที่สังเกตเห็น จากนั้น นำ�ข้อมูลที่ได้มาประมวลผลและประเมินผลผ่านซอฟต์แวร์คอมพิวเตอร์ หรือบริการบนอินเทอร์เน็ต เช่น Google Sheets หรือแอปพลิเคชัน สร้างกราฟ เพื่อจัดทำ�เป็นแผนภูมิหรือกราฟเส้นแสดงความสัมพันธ์ ระหว่างแรงดันน้ำ�กับปริมาณการไหลผ่านก้านบัวสำ�หรับใช้นำ�เสนอข้อมูล และสารสนเทศเชิงวิทยาศาสตร์อย่างเป็นระบบตามวัตถุประสงค์ของกลุ่ม • ทักษะทางวิศวกรรม (ว 4.1 ม.1/4) ทดสอบ ประเมินผล และระบุข้อบกพร่องที่เกิดขึ้น พร้อมทั้งหาแนวทางการปรับปรุงแก้ไขและ นำ�เสนอผลการแก้ปัญหา แนวทางการจัดกิจกรรม: นักเรียนนำ�โครงร่าง “ฝักบัวใบบัว” ที่