นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 257

ปีที่ 54 ฉบับที่ 257 พฤศจิกายน - ธันวาคม 2568 | 13 ส่วนต่อขยายลักษณะสำ �คัญในการจัดการเรียนรู้สะเต็มศึกษา การขับเคลื่อนกิจกรรมการเรียนรู้ตามแนวทางสะเต็มศึกษาในทางปฏิบัติได้เปลี่ยนแนวคิดทางทฤษฎีไปสู่การกำ �หนดกิจกรรม ทดลองใช้ และทบทวนลักษณะสำ �คัญของกิจกรรมการเรียนรู้แบบบูรณาการศาสตร์เพื่อปรับปรุงกิจกรรมให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น ในช่วงระยะเวลา ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2018 ถึง ปี ค.ศ. 2023 คณะผู้เขียนในฐานะครูนักวิจัยสะเต็มศึกษา (STEM Teacher-Researchers) ได้โอกาส สร้างความร่วมมือกับทั้งโรงเรียนต่างๆ และความร่วมมือระหว่างสถาบันที่ขับเคลื่อนการศึกษาในบางประเทศ เพื่อใช้เป็นพื้นที่ในการศึกษา ลักษณะสำ �คัญในการออกแบบหรือพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ตามแนวทางสะเต็มศึกษา แล้วนำ �มาถอดบทเรียนโดยไล่เรียงตามลำ �ดับเวลา ดังแสดงในตาราง 1 ปี 2018 ปี 2019 ปี 2020 Client’s Needs ความต้องการของลูกค้า เป็นจุดเริ่มต้น สำ �คัญของการจัดการเรียนรู้ตามแนวทาง สะเต็มศึกษา มุ่งให้ผู้เรียนใช้ความรู้ผ่าน การปฏิบัติ ส่งมอบผลการดำ �เนินการที่มี ประสิทธิภาพตามลูกค้ากำ �หนด และ การเข้าใจขีดความสามารถหรือทักษะของ กลุ่มอาชีพสะเต็ม (STEM Careers) ที่จะ ช่วยให้ผู้เรียนสามารถส่งมอบผลการ ดำ �เนินงานได้ดียิ่งขึ้น กิจกรรมค่ายสะเต็มที่มุ่งเน้นการเรียนรู้ ผ่านมุมมองของกลุ่มวิชาชีพสะเต็มช่วย ให้ผู้เรียนมัธยมปลายแห่งหนึ่งในจังหวัด นนทบุรีให้ใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์กับ ศาสตร์อื่นเช่นนักนิติวิทยาศาสตร์(Forensic Scientist) ที่ไม่เพียงแต่ทำ �การทดลอง หรือทดสอบพยานหรือหลักฐาน แต่ยัง จัดรูปแบบหรือร้อยเรียงความเชื่อมโยงของ ประเด็นหลักฐานต่างๆ เพื่อนำ �ไปสู่ข้อสรุป ได้ นักชีววิทยาทางทะเล (Marine Biologist) ที่ไม่ได้แค่มีความรู้เกี่ยวกับสิ่งมีชีวิต หรือระบบนิเวศน์ทางทะเลเท่านั้น แต่ยัง สามารถประยุกต์ความรู้ในการแก้ปัญหา ที่เกิดขึ้นในการทำ �งานของตนเองได้ และสตาร์ทอัพ (Start-Up) ที่ไม่เพียงแต่ จินตนาการนวัตกรรมใหม่โดยปราศจาก การใช้ข้อมูล กระบวนการวิทยาศาสตร์ หรือเทคโนโลยีช่วยให้ได้ตัวต้นแบบที่จะ ทดสอบและนำ �เสนอผลการดำ �เนินงานได้ ดังแสดงรายละเอียดในบัตรสถานการณ์ 3a 3b และ 3c ตามลำ �ดับ Higher-order Thinking สมรรถนะการคิดขั้นสูง เป็นอีกหนึ่งผลิตผล ที่ผู้เรียนจะได้รับการพัฒนาตลอดการเรียนรู้ แบบบูรณาการศาสตร์ที่ประกอบด้วย กิจกรรมหลักที่มุ่งเน้นการเปรียบเทียบ การออกแบบ การตัดสินใจ หรือการได้มา ซึ่งแนวทางแก้ปัญหา ที่สะท้อนถึงลักษณะ ของการคิดวิเคราะห์ การคิดสร้างสรรค์ การคิดวิจารณญาณ และการคิดแก้ปัญหา ตามลำ �ดับ ในโปรแกรมพัฒนาวิชาชีพสำ �หรับครูมัธยม แห่งหนึ่งในจังหวัดปทุมธานีที่มีเป้าหมาย สนับสนุนให้ครูประจำ �การสามารถพัฒนา บทเรียนสะเต็มแบบมุ่งเน้นการคิดขั้นสูง ได้ใช้สถานการณ์ตัวอย่างการพัฒนา แอปพลิเคชันเดลิเวอรี่ผ่านกิจกรรมการ ดำ �เนินการสืบเสาะแบบนักวิทยาศาสตร์ และการออกแบบแนวทางแก้ปัญหาแบบ วิศวกร จนได้มาซึ่งคำ �ถามสำ �คัญที่มุ่งเน้น การพัฒนาสมรรถนะการคิดขั้นสูงให้ผู้เรียน เช่น “ผู้เรียนเลือกใช้ร่างใดในการพัฒนา ตัวต้นแบบ แล้วใช้หลักฐานใดประกอบ การเปรียบเทียบนั้น” หรือ “ผู้เรียนจะ สามารถตรวจสอบประสิทธิภาพของ ตัวต้นแบบด้วยเกณฑ์ใดบ้าง และเกณฑ์ เหล่านั้นสอดคล้องกับเงื่อนไขหรือเป้าหมาย ในการดำ �เนินการอย่างไร” ซึ่งสะท้อนไปสู่ กา รฝึกฝนสมร รถนะกา รคิดอย่า งมี วิจารณญาณหรือสมรรถนะการคิดแก้ปัญหา ตามลำ �ดับ ดังแสดงรายละเอียดในบัตร สถานการณ์ 3d Authentic Context บริบทจริงสู่ความท้าทาย คือ การเชื่อมต่อ สถานการณ์ท้าทายในกิจกรรมการเรียนรู้ ตามแนวทางสะเต็มศึกษาเข้าด้วยกันกับ การใช้ความรู้จากบทเรียนที่เกี่ยวข้องและ ประสบการณ์ที่ผู้เรียนพบได้ในชีวิตประจำ �วัน อีกทั้งแนวคิดของกิจกรรมการเรียนรู้ตาม แนวทางสะเต็มศึกษาและปรับให้เหมาะสม กับระดับชั้นหรือความสนใจของผู้เรียน โครงการความร่วมมือการวิจัยเกี่ยวกับสะเต็ม ศึกษา ระหว่างประเทศไทย ไต้หวัน และ เวียดนาม (STEM2TV: https://stem.ccr . tw/intro.html) ได้พัฒนาชุดการทดลอง ต้นแบบในการต่อตัวต้านทานปรับค่าได้ เพื่อให้ผู้เรียนได้เรียนรู้การต่อวงจรและ หลักการทำ �งานของวงจรผ่านหน่วยการ เรียนรู้ บีทส์ (BEATS) การทดลองใช้งาน ในประเทศไทยได้เพิ่มเติมสถานการณ์ ท้าทายให้ผู้เรียนใช้ความรู้ดังกล่าว ร่วมกับ แนวคิดในการย้อมแสงลงบนพื้นผิวที่ มีสีต่างกันเพื่อให้สีของผนังที่เหมาะใน โอกาสการจัดงานเลี้ยงต้อนรับเพื่อนนักเรียน ในโครงการแลกเปลี่ยนจากต่างประเทศ ตามธีมที่กำ �หนด แม้ว่าบทเรียนเดียวกัน แต่นักเรียนมัธยมต้นยังขาดความพร้อมใน การใช้เครื่องมือบัดกรีเชื่อมต่อวงจร จึง ปรับใช้ตัวแทนในการพัฒนาตัวต้นแบบ ด้วยไฟฉายกับกระดาษแก้วต่างสี ดังแสดง รายละเอียดในบัตรสถานการณ์ 3e และ 3f ตามลำ �ดับ ตาราง 1 ลักษณะสำ �คัญในการออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้สะเต็มศึกษาผ่านการทดลองใช้กิจกรรมจากปี ค.ศ. 2018 ถึง 2023