นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 257

ปีที่ 54 ฉบับที่ 257 พฤศจิกายน - ธันวาคม 2568 | 43 พิพิธภัณฑ์แห่งเรื่องราว ภายในพิพิธภัณฑ์แห่งนี้แบ่งออกเป็น 3 ชั้น ประกอบด้วยพื้นที่ ห้องนั่งเล่นที่จัดแสดงเฟอร์นิเจอร์และภาพถ่ายของครอบครัวเฟรอเบล พื้นที่ห้องนิทรรศการที่แสดงหลักฐานเกี่ยวกับชีวิตของเฟรอเบล พื้นที่ห้อง การเล่นที่จัดแสดงผลงานของเฟรอเบลทั้งชุดของขวัญและอุปกรณ์สำ �หรับ ทำ �กิจกรรม ส่วนชั้นล่างเป็นห้องจัดแสดงของเล่นร่วมสมัยที่ได้รับอิทธิพล จากแนวคิดของเฟรอเบล และห้องจำ �หน่ายของที่ระลึก ของเล่น และ หนังสือ (ภาพ 5 - 7) เปิดให้บริการโดยไม่คิดค่าใช้จ่ายสำ �หรับเด็ก และสำ �หรับ ผู้ใหญ่ราคา 3 ยูโร (ประมาณ 110 - 115 บาท) ภาพ 5-7 พื้นที่ต่างๆ ในพิพิธภัณฑ์ นิทรรศการชีวประวัติของเฟรอเบลสะท้อนให้เห็นถึงจุดเริ่มต้น ความสนใจ และความเชี่ยวชาญอันหลากหลายของเฟรอเบล ซึ่งได้รับ อิทธิพลจากทั้งประสบการณ์ในวัยเด็ก ความเชื่อทางศาสนา การศึกษา ทางด้านวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ (Natural Science) การศึกษาด้าน การออกแบบสถาปัตยกรรม การทำ �งานด้านป่าไม้และแร่วิทยา (Minaralogy) ตลอดจนการสั่งสมประสบการณ์ในการเลี้ยงดูเด็ก การสอน และการฝึก อบรมครู โดยได้ก่อตั้งสถาบันทางด้านการศึกษาและการเลี้ยงดูเด็กขึ้น หลายแห่งในยุโรป เฟรอเบลจึงมิได้เป็นเพียงนักการศึกษาเท่านั้น แต่ยังเป็น ทั้งนักวิทยาศาสตร์ นักคณิตศาสตร์ นักออกแบบ และนักปรัชญาผู้มี มุมมองต่อการเรียนรู้ในฐานะกระบวนการแห่งธรรมชาติและการพัฒนา อย่างต่อเนื่องของมนุษย์ เฟรอเบลได้เรียนรู้และรับอิทธิพลทางความคิดอย่างมากจาก แนวทางการศึกษาของ Johann Heinrich Pestalozzi หรือเปสตาลอสซี่ (Provenzo, 2009) โดยเฉพาะแนวคิดที่เชื่อว่า การเรียนรู้ควรเริ่มจาก การลงมือปฏิบัติจริงและพัฒนาจากภายในของเด็ก จึงได้พัฒนาการศึกษา ปฐมวัยโดยเน้นการเรียนรู้ผ่านการเล่น และการเคารพในศักยภาพและ ความแตกต่างกันของเด็กแต่ละคน เฟรอเบลยังเชื่อว่า การศึกษาเริ่มได้ ตั้งแต่ในวัยทารก ซึ่งเด็กจะเรียนรู้ได้ดีที่สุดผ่านการมีปฏิสัมพันธ์กับ โลกรอบตัว ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่มีชีวิตหรือไม่มีชีวิตก็ตาม อีกทั้งเด็กมี ความกระตือรือร้น และมีส่วนร่วมในการเล่นอย่างมีความหมายด้วยความต้องการ ที่เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ เฟรอเบลมองว่าการเล่นเป็นวิธีที่เด็กใช้แสดงออก ถึงความรู้สึก ความคิด และความต้องการที่อยู่ภายใน รวมทั้งเป็นหนทาง ที่เด็กใช้เลียนแบบกิจกรรมการทำ �งานของผู้ใหญ่และปฏิสัมพันธ์ทางสังคม อีกด้วย (Biddle et al., 2014) เฟรอเบลยังสะท้อนถึงคุณค่าของการเล่น ดังที่กล่าวไว้ว่า “การเล่นมอบทั้งความสุข เสรีภาพ ความพึงพอใจ และความสงบ ให้เกิดทั้งภายในและภายนอก อีกทั้งยังช่วยมอบสันติสุขให้แก่โลกใบนี้” (Fr ö bel, 2012) ด้วยแนวคิดเหล่านี้จึงนำ �ไปสู่การสร้าง “สวนเด็ก (Kindergarten)” ที่เฟรอเบลมองว่าเป็นสภาพแวดล้อมทางการศึกษาที่เอื้อต่อการเจริญ เติบโตและการพัฒนาเด็กที่สอดคล้องกับธรรมชาติการเติบโตของมนุษย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวัย 3 - 6 ปี หรือวัยอนุบาล (Fröbel, 2012) โดย เน้นการเล่นและทำ �กิจกรรมต่างๆ เพื่อให้เด็กได้มีประสบการณ์ที่หลากหลาย และมีความหมาย ซึ่งถือเป็นรากฐานสำ �คัญของการศึกษาปฐมวัยในปัจจุบัน กิจกรรมของสวนเด็กยังรวมถึงเพลง นิทาน และเกม โดยครูมักนำ �เสนอ กิจกรรมเหล่านี้เป็นกลุ่มโดยใช้การเคลื่อนไหวมือและจังหวะเพลงประกอบ ซึ่งเป็นที่มาของการเรียกกิจกรรมในระดับอนุบาลว่า “Circle time” หรือ กิจกรรมวงกลมนั่นเอง (Biddle et al., 2014) ของขวัญแห่งการเล่น “Spielgaben” ผลงานการสร้างสรรค์ที่โดดเด่นของเฟรอเบลคือ ชุดอุปกรณ์ สำ �หรับการเล่นและการทำ �งานหรือกิจกรรม (Occupation) ที่เรียกใน ภาษาเยอรมันว่า “Spielgaben” (ชปีล-กา-เบิน) ซึ่งหมายถึง “ของขวัญ แห่งการเล่น” เพื่อใช้เป็นส่วนหนึ่งในหลักสูตรสวนเด็กของเฟรอเบล (Biddle et al., 2014) เฟรอเบลได้เริ่มคิดค้นและพัฒนาชุดอุปกรณ์เหล่านี้ตั้งแต่ ปี ค.ศ. 1837 (Friedrich-Fr ö bel-Museum, 2015) ของเล่นเหล่านี้จึง เปรียบเสมือน “ของขวัญจากเฟรอเบล (Froebel’s gifts)” และเป็นต้นแบบ ให้กับของเล่นและสื่อการเรียนรู้มากมายที่เราคุ้นเคยกันในปัจจุบัน ของขวัญแห่งการเล่นของเฟรอเบลนั้นแม้จะดูเรียบง่าย แต่แฝงไว้ ด้วยความหมายเชิงปรัชญาและโครงสร้างที่เป็นระบบ ขณะเดียวกันก็เปิด โอกาสให้เด็กได้สนุกและมีส่วนร่วมอย่างเต็มที่ จุดมุ่งหมายสำ �คัญคือ ให้เด็ก ได้มองเห็นคุณค่า เรียนรู้ และชื่นชมรูปร่าง รูปทรง ลวดลายหรือแบบรูป และความสมมาตรที่ปรากฏในธรรมชาติเพื่อเข้าใจโลกรอบตัวผ่าน การรังสรรค์ด้วยมุมมองและสองมือของตนเอง (เรสนิก, 2562) ด้วยแนวคิด ที่มองความงามของรูปร่างรูปทรงในธรรมชาติ เช่น ใบไม้ ลูกไม้ ผลไม้ ผลึกหิมะ อย่างมีระบบและมีเหตุผล เฟรอเบลจึงเน้นการสร้างสรรค์รูปแบบ การเล่นที่หลากหลายบนพื้นฐานแนวคิดแบบพิกัด (Grid) ผ่านอุปกรณ์และ วิธีการต่างๆ (พรเทพ เลิศเทวศิริ, 2567) ของขวัญจากเฟรอเบลจึงมิได้ เป็นเพียงของเล่นเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้เด็กตระหนักว่า