นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 257

44 | นิตยสาร สสวท. สรรพสิ่งในธรรมชาติล้วนเชื่อมโยงสัมพันธ์กัน (Provenzo, 2009) เฟรอเบลได้พัฒนาชุดของขวัญแห่งการเล่นอย่างพิถีพิถันเพื่อ ส่งเสริมการเรียนรู้อย่างเป็นลำ �ดับ โดยเริ่มต้นจากแนวคิดพื้นฐาน เช่น สี ความสัมพันธ์เชิงพื้นที่ การเคลื่อนที่ รูปทรง ไปสู่แนวคิดที่ซับซ้อนมากขึ้น เช่น พื้นที่ สมมาตร ส่วนใหญ่และส่วนย่อย หน่วย (Modularity) และ พิกัด (Grid) โดยในแต่ละชุดมีคู่มือที่ช่วยให้เด็กสามารถเรียนรู้ผ่านการเล่น และการทำ �งานหรือกิจกรรมได้อย่างหลากหลาย เฟรอเบลได้พัฒนาชุด ของขวัญเหล่านี้ไว้อย่างน้อย 20 ชุด ซึ่งในภายหลังมักถูกแบ่งออกเป็น ชุดของขวัญ (Gifts) และชุดกิจกรรมหรืองาน (Occupations) อย่างไร ก็ตาม แนวคิดดั้งเดิมของเฟรอเบลเองมิได้มีการแบ่งกลุ่มดังกล่าวไว้อย่าง ชัดเจน (Provenzo, 2009) ภาพ 8-10 ของขวัญแห่งการเล่น “Spielgaben” ชุดที่ 1-6 ของ เฟรอเบล พร้อมคู่มือ ของขวัญ 6 ชุดแรกเป็นชุดหลักที่เริ่มต้นจากสิ่งที่เป็นรูปธรรม ด้วยวัตถุที่เป็นสามมิติ (ภาพ 8 - 10) ประกอบด้วย ของขวัญชุดที่ 1 ลูกบอลผ้านุ่มจำ �นวน 6 ลูก ซึ่งเด็กสามารถเล่นได้ตั้งแต่วัยทารก เฟรอเบล ออกแบบให้ลูกบอลแต่ละลูกมีรูปทรงเหมือนกันและขนาดเท่ากัน แต่มีสีที่ แตกต่างกันเพื่อแสดงถึงความเป็นเอกภาพ (Unity) โดยเลือกใช้ทรงกลม เป็นสัญลักษณ์ของความสมบูรณ์และถือเป็นรูปทรงในอุดมคติ เนื่องจาก มีสัดส่วนเท่ากันและไม่มีจุดเริ่มต้นหรือสิ้นสุด สีของลูกบอลมีทั้งสีปฐมภูมิ ได้แก่ แดง น้ำ �เงิน เหลือง และสีทุติยภูมิ ได้แก่ ม่วง ส้ม เขียว ที่เป็น การผสมผสานระหว่างสีหลักจากลูกบอลแต่ละคู่เพื่อแสดงถึงการสังเคราะห์ (Provenzo, 2009) ลูกบอลแต่ละลูกยังมีสายโยงสำ �หรับห้อย แกว่ง หมุน ดึง เพื่อพัฒนาความเข้าใจแนวคิดพื้นฐานเกี่ยวกับตำ �แหน่ง ทิศทาง การเคลื่อนที่ เช่น ที่นี่-ที่นั่น ข้างบน-ข้างล่าง ซ้าย-ขวา ผ่านการกระทำ �ต่างๆ เช่น จับ ปล่อย ไกว กลิ้ง ซ่อน ซึ่งช่วยส่งเสริมการเรียนรู้คำ �ศัพท์และการประสาน สัมพันธ์ระหว่างมือกับตาของเด็ก นอกจากนี้ ลูกบอลยังใช้ประกอบเพลง นิทาน และการสมมติเป็นสิ่งต่างๆ รอบตัวเด็กอีกด้วย ของขวัญชุดที่ 2 เฟรอเบลเปลี่ยนจากวัตถุที่นุ่ม (Soft) เป็น ของแข็ง (Solid) และเปลี่ยนจากรูปทรงที่เหมือนกันในชุดที่ 1 สู่รูปทรง ที่แตกต่างกันนั่นคือ บล็อกไม้ทรงกลม ทรงกระบอก และลูกบาศก์ ซึ่งเป็น ของเล่นที่แสนจะดูเรียบง่าย แต่เฟรอเบลได้แฝงมิติทางอภิปรัชญา (Meta- physical) โดยแสดงหลักการของความเป็นเอกภาพ (Principle of Unity) ที่สะท้อนว่าทุกสิ่งในธรรมชาติไม่ว่าจะมีชีวิตหรือไม่มีชีวิตล้วนเชื่อมโยงและ สัมพันธ์กัน นอกจากนี้ยังสะท้อนหลักการวิภาษวิธี (Dialectical Principle) ที่อธิบายว่าความแตกต่างหรือสิ่งที่ดูตรงกันข้ามสามารถหลอมรวมจนเกิด เป็นสิ่งใหม่ได้อย่างกลมกลืน เช่น การผสมผสานระหว่างความโค้งของ ทรงกลมกับความตรงของลูกบาศก์ที่ก่อให้เกิดทรงกระบอกที่มีทั้งความโค้ง และความตรงอยู่ร่วมกันอย่างสมดุล (Provenzo, 2009) เฟรอเบลได้สาธิต หลักการนี้ผ่านการหมุนบล็อกไม้ทรงกระบอกอย่างรวดเร็วทำ �ให้เห็นเป็น รูปทรงคล้ายทรงกลม (ภาพ 11) ของขวัญในชุดนี้จึงมักถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ เพื่อรำ �ลึกถึงเฟรอเบลที่ปรากฏตามสถานที่สำ �คัญต่างๆ (ภาพ 12) ภาพ 11 การแสดงหลักการวิภาษวิธีในของขวัญชุดที่ 2 จากหนังสือ Friedrich-Fröbel-Museum (2015) ภาพ 12 Fröbelblick รูปปั้นของขวัญชุดที่ 2 ใน Thüringer Wald ถ่ายโดย Elisabeth Otto ที่มาภาพ https://www.tourenportal-thueringer-wald.de/en/tour/hiking-trail/circu- lar-route-groschwitz-barop-tower-thuringian-forest/38651809/