นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 257

6 | นิตยสาร สสวท. ก่ อนที่จะเข้าสู่เนื้อหาการเสนอแนวทางการปรับทิศทางการศึกษา STEM เพื่อเผชิญกับความท้าทายในโลก BANI จะกล่าวถึงที่มาของคำ � BANI รวมทั้งความหมายของแต่ละตัวอักษรพร้อมตัวอย่าง เพื่อเป็นพื้นฐาน ในการทำ �ความเข้าใจบทความนี้ จาก VUCA เป็น BANI ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา หน่วยงานภาครัฐและเอกชนทั่วโลก ใช้คำ �ว่า VUCA (Volatile, Uncertain, Complex, Ambiguous) เพื่อ บรรยายลักษณะของโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ซับซ้อน และไม่มีอะไร ชัดเจน และได้นำ �มาใช้เป็นกรอบแนวคิดหนึ่งในการเตรียมกลยุทธ์และ ขับเคลื่อนหน่วยงานเพื่อรับมือกับความผันผวน จัดการกับความไม่แน่นอน ลดความซับซ้อน และสร้างความชัดเจนในสภาวะที่คลุมเครือ แต่เมื่อโลก เข้าสู่คริสต์ทศวรรษ 2020 หลายคนเริ่มตระหนักว่า VUCA ไม่เพียงพอที่จะ บรรยายความซับซ้อนและความท้าทายที่กำ �ลังเผชิญอยู่ในปัจจุบัน โดย Jamais Cascio (2020) นักอนาคตศาสตร์ (Futurologist) ชาวอเมริกัน ได้เสนอกรอบแนวคิดใหม่ เรียกว่า BANI ซึ่งเป็นคำ �ย่อของ Brittle, Anxious Nonlinear, Incomprehensible ขึ้นมาแทน โดยยกตัวอย่าง การระบาดของ โควิด-19 วิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และการพัฒนาอย่าง ภาพ 1 กราฟิกของแบนเนอร์งานประชุมวิชาการนานาชาติด้านการศึกษาวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ ครั้งที่ 11 หรือ 11th International Conference on Science and Mathematics Education (COSMED XI) ภาพ 2 กราฟิกแสดงการเปลี่ยนผ่านจาก VUCA (Volatile, Uncertain, Complex, Ambiguous) เป็น BANI (Brittle, Anxious, Non-linear, Incomprehensible) รวดเร็วของปัญญาประดิษฐ์ เป็นสถานการณ์ที่บ่งชี้ว่า VUCA ไม่สามารถ สื่อถึงสภาพความเป็นจริงในปัจจุบันได้อย่างครบถ้วน เปรียบเทียบ โลกแบบ VUCA กับโลกแบบ BANI แบบตัวต่อตัว ทีละตัวอักษร ได้ดังนี้ 1. V (Volatile - ผันผวน) vs B (Brittle - เปราะบาง) Volatile หมายถึง มีสภาวะเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วและรุนแรง แต่ยังคงคาดการณ์ได้ในระดับหนึ่ง เช่น ราคาหุ้นที่ขึ้นลงอย่างรวดเร็ว หรือ สภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล Brittle หมายถึง มีสภาวะที่สามารถแตกหักได้ทันทีเมื่อถูกกระทบ แม้ระบบนั้นจะดูแข็งแรง เช่น ห่วงโซ่อุปทานโลกที่หยุดชะงักทันทีเมื่อเกิด โควิด-19 ระบบธนาคารที่ล้มละลายภายในไม่กี่วัน หรือโครงสร้างพื้นฐาน ดิจิทัลที่อาจพังทลายจากการโจมตีไซเบอร์ครั้งเดียว โดยสถานการณ์ที่ผ่านมา ไม่สามารถคาดการณ์ได้เลย 2. U (Uncertain - ไม่แน่นอน) vs A (Anxious - น่าวิตกกังวล) U ncertain หมายถึง สภาวะที่ไม่สามารถคาดการณ์อนาคต หรือผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ้นได้อย่างชัดเจน เนื่องจากการขาดข้อมูลหรือ ความรู้ที่เพียงพอเกี่ยวกับสถานการณ์นั้นๆ เช่น ไม่แน่ใจว่าคู่แข่งจะเปิดตัว ผลิตภัณฑ์ใหม่เมื่อไหร่ หรือนโยบายรัฐบาลจะเปลี่ยนแปลงอย่างไร Anxious หมายถึง สภาวะที่น่าวิตกกังวลและกดดันทางจิตใจ อันเกิดจากการได้รับข้อมูลที่ท่วมท้น เช่น การได้รับข่าวสารเชิงลบจาก สื่อสังคมออนไลน์ตลอดเวลา ความวิตกกังวลเกี่ยวกับอนาคตของงานที่ ปรับเปลี่ยนเนื่องด้วยการพัฒนาอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยี หรือ ความเครียดจากการตัดสินใจท่ามกลางข้อมูลที่มากเกินไปและขัดแย้งกัน 3. C (Complex - ซับซ้อน) vs N (Non-linear - ไม่เป็นเส้นตรง) Complex หมายถึง สภาวะของระบบที่เต็มไปด้วยปัจจัยและ ส่วนประกอบจำ �นวนมากที่มีความสัมพันธ์กัน ส่งผลกระทบต่อกันอย่าง พัวพัน ทำ �ให้การวิเคราะห์หาสาเหตุและผลลัพธ์ทำ �ได้ยาก เช่น การบริหาร องค์กรขนาดใหญ่ที่มีสาขาทั่วโลกซึ่งมีความแตกต่างทางวัฒนธรรมและ กฎหมาย ปัญหาห่วงโซ่อุปทานการผลิต (Supply Chain) หรือระบบ นิเวศทางธุรกิจที่มีผู้เล่นหลายฝ่าย Non-linear หมายถึง สภาวะที่ระบบมีความสัมพันธ์เชิงสาเหตุ และผลลัพธ์ที่ไม่เป็นไปตามสัดส่วน เช่น การกระทำ �เล็กๆ อาจก่อให้เกิด