นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 258

ปีที่ 54 ฉบับที่ 258 มกราคม - กุมภาพันธ์ 2569 | 17 Brudge, J. & Overby, J. (2017). Chemistry: atom first. 4 th ed . New York: McGraw-Hill. Buranova, M. & Rakhmonova, G. (2024, October). Improving Students’ Ability to Think Critically and Analytically. In Humanistic Role of Language and Literature in the Contemporary Globalization (pp. 72–74). Samarkand State Institute of Foreign Languages. Retrieved December 9, 2025, from https://www.researchgate.net/ publication/384630007_IMPROVING_STUDENTS%27_ABILITY_TO_THINK_CRITICALLY_AND_ANALYTICALLY. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2562). หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติม วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี เคมี ม.5 เล่ม 4 ตามผลการเรียนรู้กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) . กรุงเทพมหานคร: ศูนย์หนังสือแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. สำ�นักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ. (2565). องค์ความรู้เรื่องการจัดการความรู้ (Knowledge Management: KM) . กระทรวงศึกษาธิการ. สืบค้นเมื่อ 9 ธันวาคม 2568, จาก https://om.moe.go.th/wp-content/uploads/2022/10/7km-explicitKnowledge1-57.pdf. บรรณานุกรม จากการทำ�กิจกรรมสามารถสรุปได้ว่า - สารปริศนา 1 คือ โซเดียมแอซีเตต (CH 3 COONa) เนื่องจากทดสอบกับน้ำ�กระหล่ำ�ม่วงแล้ว สีของน้ำ�กระหล่ำ�ม่วง เปลี่ยนเป็นสีฟ้าคราม ซึ่งแสดงว่าสารละลายมีสมบัติเป็นเบสอ่อน ปฏิกิริยาไฮโดรลิซิส: CH 3 COO - (aq) + H 2 O(l) CH 3 COOH(aq) + OH - (aq) - สารปริศนา 2 คือ โซเดียมคลอไรด์ (NaCl) เนื่องจากทดสอบกับน้ำ�กระหล่ำ�ม่วงแล้วสีน้ำ�กระหล่ำ�ม่วงไม่เกิดการ เปลี่ยนแปลง ซึ่งแสดงว่าสารละลายมีสมบัติเป็นกลาง - สารปริศนา 3 คือ แอมโมเนียมคลอไรด์ (NH 4 Cl) เนื่องจากทดสอบกับน้ำ�กระหล่ำ�ม่วงแล้ว สีของน้ำ�กระหล่ำ�ม่วง เปลี่ยนเป็นสีชมพู ซึ่งแสดงว่าสารละลายมีสมบัติเป็นกรดอ่อน ปฏิกิริยาไฮโดรลิซิส: NH 4 + (aq) + H 2 O(l) NH 3 (aq) + H 3 O + (aq) จากการดำ�เนินกิจกรรมกับผู้เรียนในห้องเรียนพิเศษ ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น ในรายวิชาเคมีสำ�หรับเรียนล่วงหน้า (Advanced Placement Chemistry) พบว่าผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสมบัติกรด-เบสของสารละลายเกลือ สามารถ เขียนสมการเคมีแสดงปฏิกิริยาไฮโดรลิซิสได้อย่างถูกต้อง และตระหนักถึงความสำ�คัญของสารอินดิเคเตอร์ธรรมชาติในการระบุ สมบัติกรด-เบสของสารละลาย ซึ่งในการทำ�กิจกรรมนี้สารอินดิเคเตอร์ธรรมชาติคือ น้ำ�กะหล่ำ�ม่วง ครูสามารถเพิ่มความท้าทาย ของกิจกรรมโดยเพิ่มเงื่อนไขเพิ่มเติมได้ เช่น ให้ผู้เรียนออกแบบการทดลองตามแนวทางของการทำ�ปฏิบัติการเพื่อความปลอดภัย หรือลดมลพิษของสิ่งแวดล้อม (Green Chemistry) เพื่อให้ผู้เรียนเกิดความตระหนักรักษ์สิ่งแวดล้อมและให้การเรียนรู้สอดคล้อง ตามเป้าหมายของการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals) ต่อไป แม้ว่ากิจกรรมดังกล่าวสามารถช่วยส่งเสริมการคิดวิเคราะห์ผ่านการลงมือปฏิบัติจริง อย่างไรก็ตาม การพัฒนาทักษะ การคิดวิเคราะห์ของผู้เรียนให้เกิดความต่อเนื่องและยั่งยืน ครูควรออกแบบกิจกรรมที่หลากหลาย เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ฝึกฝน อย่างสม่ำ�เสมอ พร้อมทั้งสะท้อนการเรียนรู้ (Feedback) เพื่อกระตุ้นให้ผู้เรียนคิดอย่างมีเหตุผลและลึกซึ้งมากยิ่งขึ้น จากประสบการณ์ในการจัดกิจกรรม นอกจากผู้เรียนต้องการคำ�แนะนำ�เกี่ยวกับการออกแบบการทดลอง เช่น ไม่สามารถ เขียนการแตกตัวของเกลือในน้ำ�ได้ ไม่สามารถระบุได้ว่าไอออนใดมาจากกรด-เบสประเภทใด ไม่เข้าใจการเขียนลูกศรแสดงปฏิกิริยา ไฮโดรลิซิส ซึ่งครูต้องให้ความช่วยเหลือแล้ว การเน้นย้ำ�ในเรื่องการควบคุมปริมาณสารในแต่ละหลอดทดลองให้เท่ากันก็มี ความสำ�คัญ เนื่องจากในการทำ�กิจกรรมนี้ผู้เรียนต้องนำ�หลอดทดลองแต่ละหลอดมาเทียบสีกัน อีกทั้งการควบคุมปริมาณสารที่ใช้ ยังช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจความสำ�คัญของการควบคุมตัวแปรอีกด้วย นอกจากนี้ การให้คำ�แนะนำ�ในการใช้สารเคมีทั้งที่อยู่ในรูปของแข็ง และของเหลวก็เป็นอีกปัจจัยที่สำ�คัญ เนื่องจากสถานะของสารที่นำ�มาทดสอบมีผลต่อการละลายหรือการกระจายตัวของสารใน น้ำ�กระหล่ำ�ม่วง ดังนั้น ในการทดลองจำ�เป็นต้องทำ�ให้สารที่ทดสอบละลายหรือกระจายตัวในน้ำ�กระหล่ำ�ม่วงได้อย่างสมบูรณ์เพื่อให้ สีที่สังเกตได้มีความสม่ำ�เสมอ ซึ่งช่วยลดความคลาดเคลื่อนจากการสังเกตและวิเคราะห์ได้ จากที่กล่าวมาจะเห็นว่าในการจัดการ เรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางโดยให้มีบทบาทในการออกแบบการทดสอบด้วยตนเอง บทบาทของครูในการให้คำ�แนะนำ�และ ช่วยเหลือผู้เรียนก็มีความสำ�คัญอย่างมากเช่นกัน เพราะนอกจากจะช่วยให้ผู้เรียนประสบความสำ�เร็จในการทำ�กิจกรรม รวมทั้ง ลดข้อผิดพลาดในการทดลองแล้ว ยังช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจความสำ�คัญของการควบคุมตัวแปรและพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ได้ อย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น