นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 258

54 | นิตยสาร สสวท. United Nations. (2024). What is Climate Change? United Nations Climate Action . Retrieved November 3, 2025, from United Nations: https://www.un.org/en/ climatechange/what-is-climate-change. UNESCO. (2022). Mathematics for Action: supporting science-based decision-making. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Retrieved November 3, 2025, from UNESCO: https://unesdoc.unesco.org/ark: /48223/pf0000380883.locale=en. ปิยภัทร บุษบาบดินทร์ และอรุณ แก้วมั่น. (2558). สถิติค่าสุดขีด. วารสารวิชาการพระจอมเกล้าพระนครเหนือ, 25 (2): 315–324. ปิยภัทร บุษบาบดินทร์ และนิภาดา พาภักดี. (2561). แบบจำ�ลองค่าสุดขีดปริมาณน้ำ�ฝนสูงสุดในประเทศไทย. วารสารวิทยาศาสตร์ มข., 46 (1): 173–185. อธิปกรณ์ นาถมทอง สิริรัตน์ สิวะนิช ปิยภัทร บุษบาบดินทร์ และมนูญ โดะโอย. (2568). การศึกษาการเคลื่อนตัวและความรุนแรงของพายุในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของ ประเทศไทย. วารสารวิชาการพระจอมเกล้าพระนครเหนือ, 35 (2): 1-11. บรรณานุกรม เป็นการแจกแจงที่เหมาะสม หากพิจารณาค่าระดับการเกิดซ้ำ�ของภาพรวม ทั้งประเทศ พบว่าสถานีอากาศตราดซึ่งอยู่ในภาคใต้มีค่าระดับการเกิดซ้ำ� สูงกว่าสถานีอื่นๆ ในประเทศไทย แบบจำ�ลองค่าสุดขีดไม่ได้หยุดอยู่แค่การวิเคราะห์ข้อมูลเท่านั้น แต่ถูกนำ�ไปใช้ในเชิงนโยบาย เช่น ออกแบบเขื่อนและระบบระบายน้ำ� วางแผนพื้นที่รับน้ำ� (Flood Retention Area) การเตือนภัยล่วงหน้า (Early Warning System) อนาคตของคณิตศาสตร์และสถิติกับภูมิอากาศ: จากการคาดการณ์สู่การ ป้องกัน คณิตศาสตร์และสถิติได้กลายเป็นหัวใจสำ�คัญของการ ทำ�ความเข้าใจการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของโลก ตั้งแต่การเก็บข้อมูล การวิเคราะห์แนวโน้มไปจนถึงการสร้างแบบจำ�ลองเชิงพยากรณ์ แต่ใน ศตวรรษที่ 21 เครื่องมือใหม่ที่เข้ามาเสริมพลังให้กับคณิตศาสตร์คือ ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) และการเรียนรู้ของเครื่อง (Machine Learning: ML) ซึ่งช่วยให้การวิเคราะห์ข้อมูลภูมิอากาศมี ความละเอียด ลึกซึ้ง และแม่นยำ� ระบบภูมิอากาศของโลกเป็นระบบที่ซับซ้อน มีตัวแปรมากมายที่เชื่อมโยงกัน ทั้งอุณหภูมิ ปริมาณน้ำ�ฝน ความชื้น ความเร็วลม และการไหลเวียนของกระแสน้ำ�ในมหาสมุทร การจะเข้าใจ ระบบขนาดใหญ่นี้จำ�เป็นต้องอาศัยสมการทางคณิตศาสตร์ควบคู่กับ แบบจำ�ลองสถิติและการประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) โดยมี AI และ ML เข้ามาช่วยทำ�หน้าที่เรียนรู้จากข้อมูลภูมิอากาศในอดีตแล้ว สร้างแบบจำ�ลองเพื่อทำ�นายอนาคตได้ ตัวอย่างเช่น การใช้โครงข่าย ประสาทเทียม (Neural Networks) เพื่อคาดการณ์ฝนได้แม่นยำ�กว่าวิธี สถิติแบบเดิม การใช้ปัญญาประดิษฐ์เชิงลึก (Deep Learning) วิเคราะห์ ภาพดาวเทียมเพื่อตรวจจับการก่อตัวของพายุได้ล่วงหน้า การผสมผสาน แบบจำ�ลอง EVT กับ AI (Hybrid EVT-AI Model) เพื่อคาดการณ์ ความน่าจะเป็นของเหตุการณ์สุดขีด ถ้าเราสามารถผนวกความรู้ด้าน คณิตศาสตร์ สถิติ และปัญญาประดิษฐ์จะทำ�ให้เราสามารถสร้างเครื่องมือ ที่ทรงพลังในการนำ�ข้อมูลเชิงคาดการณ์ไปใช้ในการวางแผนป้องกันและ บริหารจัดการภัยพิบัติ ซึ่งการบูรณาการข้อมูลเหล่านี้ทำ�ให้การคาดการณ์ กลายเป็นการตัดสินใจเชิงรุกที่ช่วยลดความสูญเสียทั้งชีวิตและเศรษฐกิจ อย่างเป็นรูปธรรม คณิตศาสตร์เพื่อโลกที่ยั่งยืน ในอนาคตอันใกล้ โลกของคณิตศาสตร์ภูมิอากาศ (Mathematical Climate Science) จะเป็นศาสตร์บูรณาการที่เชื่อมโยงระหว่าง คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ สิ่งแวดล้อม การตัดสินใจของมนุษย์ นักเรียนและครูในวันนี้จึงไม่เพียงเรียนรู้คณิตศาสตร์เพื่อแก้สมการใน ห้องเรียนเท่านั้น แต่กำ�ลังเรียนรู้เครื่องมือของโลกจริงที่สามารถช่วย ลดผลกระทบของภัยธรรมชาติ และออกแบบอนาคตที่ปลอดภัยกว่าให้กับ ชุมชน ดังที่องค์การยูเนสโก (UNESCO, 2022) ระบุไว้ว่าการรู้เท่าทัน ข้อมูลและคณิตศาสตร์ (Mathematical and Data Literacy) คือ ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 ที่ช่วยให้มนุษย์อยู่รอดท่ามกลางการเปลี่ยนแปลง ของโลก คณิตศาสตร์และสถิติอาจไม่ได้หยุดพายุ ไม่ได้ขวางคลื่น หรือ ยับยั้งน้ำ�ท่วม แต่สิ่งที่มันทำ�ได้คือ ทำ�ให้เราเห็นล่วงหน้า เห็นความน่าจะเป็น ของสิ่งที่อาจเกิดขึ้นและสร้างโอกาสในการเตรียมพร้อมก่อนสายเกินไปเมื่อ โลกกำ�ลังเปลี่ยน คณิตศาสตร์ไม่ได้เป็นเพียงวิชาในตำ�ราอีกต่อไปแต่คือ เข็มทิศของอนาคตที่ช่วยให้มนุษย์อยู่รอด และอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่าง เข้าใจและยั่งยืน สุดท้ายนี้ขอขอบพระคุณ รองศาสตราจารย์ ดร.ปิยภัทร บุษบาบดินทร์ หัวหน้าหน่วยวิจัยวิทยาศาสตร์ข้อมูลเพื่อเกษตรกรรมยั่งยืน (Data Science and Sustainable Agriculture; Climate Change, Innovation and Extreme Risk Assessment (DSSA)) คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคามและคณะ ที่ได้มอบความรู้และประสบการณ์ เกี่ยวกับทฤษฎีค่าสุดขีดมาเขียนบทความ พร้อมทั้งนิตยสาร สสวท.ที่ให้ โอกาสในการเผยแพร่ความรู้ในครั้งนี้ ภาพจาก: https://www.vecteezy.com/free-png/globe