นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 258

60 | นิตยสาร สสวท. Shu, L. (2025). The rising threat of amoebae: a global public health challenge. Biocontaminant, 1(1). https://doi.org/10.48130/bio- contam-0025-0019 หากมีประเด็นวิทยาศาสตร์เรื่องไหนที่สนใจเป็นพิเศษ หรืออยากให้ต่ายไปค้นคว้ามาเล่าให้ฟังแบบ “แสนซน” แต่เต็มไปด้วยสาระ แบบนี้อีก เข้ามาพูดคุยกันกับต่ายได้ที่ Blockdit และสามารถอ่านเรื่องราว อื่นๆ ที่ต่ายได้นำ�เสนอไว้ ผ่านทาง Blockdit เช่น เรื่อง “ไวรัสนิปาห์” (Nipah Virus) ปี ค.ศ. 2026: น่ากลัวกว่าโควิดไหม? สรุปครบ จบในโพสต์เดียว! https://www.blockdit.com/posts/6973809ebe38ce2aff94476f และ เรื่องอื่นๆ แล้วพบกันใหม่จ้า ต่าย แสนซน 1. หลบหนีคลอรีนหรือยาฆ่าเชื้อ เลยไปมีผลทำ�ให้ระบบการบำ�บัดน้ำ� แบบเดิมฆ่าเชื้อพวกนี้ไม่ได้เพราะมันหลบในตัวอะมีบา นี่คือเหตุผลว่าทำ�ไม มันถึงกำ�จัดยากกำ�จัดเย็นขนาดนี้! 2. เพิ่มจำ�นวน โดยอะมีบาแต่ละตัวจะกลายเป็นโรงงานผลิตเชื้อโรค เคลื่อนที่ 3. ฝึกความแข็งแกร่ง โดยพบว่า แบคทีเรียที่รอดออกมาจากตัว อะมีบามักจะดื้อยาและทนทานต่อสภาพแวดล้อมได้ดีกว่าปกติ โลกร้อนตัวเร่งปฏิกิริยาชั้นยอด คุณทราบไหมว่าเจ้าอะมีบา ชอบน้ำ�อุณหภูมิเท่าไหร่? งานวิจัยระบุว่ามันมีความสุขและร่าเริงที่สุดในน้ำ� ที่อุณหภูมิ 30 - 46 องศาเซลเซียส ซึ่งเป็นอุณหภูมิปกติของน้ำ�ในหน้าร้อน บ้านเราเลย ยิ่งโลกร้อนขึ้นพื้นที่ที่มันอยู่อาศัยได้ก็ยิ่งขยายกว้างขึ้นเรื่อยๆ แม้จะฟังดูน่ากลัวแต่นักวิทยาศาสตร์ก็ไม่หยุดนิ่ง งานวิจัยปี ค.ศ. 2025 เริ่ม มีการทดลองใช้เทคโนโลยีใหม่ๆ ซึ่งเป็นนวัตกรรมความหวัง ในการต่อสู้กับ เชื้อโรคและมลพิษในระดับนาโน “รู้เท่าทันภัยจิ๋ว เพื่อชีวิตที่แจ๋ว” • Piezo-catalysis เป็นเทคนิคการเร่งปฏิกิริยาเคมีที่อาศัยวัสดุ เพียโซอิเล็กทริก (Piezoelectric materials) โดยเมื่อวัสดุเหล่านี้ถูกกระทำ� ด้วยแรงกดหรือแรงสั่น จะเกิดสนามไฟฟ้าและสนามไฟฟ้าจะผลักดันให้ ประจุไฟฟ้าเคลื่อนที่ไปยังผิวหน้าของวัสดุ และที่ผิวหน้าของวัสดุก็จะเกิด ปฏิกิริยาออกซิเดชัน-รีดักชันกับออกซิเจนและน้ำ� → สร้าง Reactive Oxygen Species (ROS) โดย ROS มีฤทธิ์สูงในการทำ�ลายเชื้อโรคและ ย่อยสลายสารมลพิษอินทรีย์ ROS จึงทำ�หน้าที่เหมือน “ทหารรักษ์โลก” ที่คอยกำ�จัดเชื้อโรคและมลพิษในน้ำ� • Silver Nanoparticles: การใช้ “อนุภาคเงินนาโน” มาช่วย เพิ่มประสิทธิภาพของยาแก้เชื้อรา (ซึ่งใช้รักษาอะมีบา) ให้สามารถเจาะทะลุ ผ่านเกราะป้องกันของสมอง (Blood-Brain Barrier) ได้ดีขึ้น ซึ่งอาจเป็น กุญแจสำ�คัญที่ช่วยเพิ่มอัตรารอดชีวิตในอนาคต ต่ายสรุปให้ โดยทำ�เป็นเช็คลิสต์ว่าด้วยเรื่องการ “เล่นน้ำ�ให้สนุก และปลอดภัย” มีรายละเอียดแสดงในตารางจ้า สุดท้ายนี้ ต่ายอยากบอกคุณๆ ว่า วิทยาศาสตร์คือเรื่องของ การสังเกตและการระมัดระวังอย่างมีสติ ไม่ใช่ความตื่นตระหนก การที่เรา เข้าใจว่า “โลกร้อน” ไม่ได้แค่ทำ�ให้เราร้อนกาย แต่ยังทำ�ให้เชื้อโรคจิ๋วๆ รอบตัวเราเปลี่ยนไปคือจุดเริ่มต้นของการมีคุณภาพชีวิตที่ดีและยั่งยืน เพราะเมื่อเราเข้าใจการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น เราก็จะหาวิธีรับมือกับ ปัญหาต่างๆ ที่จะเกิดขึ้นตามมาได้อย่างถูกต้องและทันเวลา ต่ายหวังว่า เนื้อหาในฉบับนี้จะช่วยเพิ่มความรู้และสร้างความตระหนักให้กับคุณและ ครอบครัวได้ไม่มากก็น้อย โดยสามารถอ่านเพิ่มเติมในเอกสารงานวิจัย ต้นฉบับได้ที่ Rîp ă , C., Cobzaru, R. G., Rîp ă , M. R., M a ș taleru, A., Oancea, A., Cump ă t, C. M., & Leon, M. M. (2025). Naegleria fowleri Infections: Bridging Clinical Observations and Epidemiological Insights. Journal of Clinical Medicine, 14(2), 526. https://doi. org/10.3390/jcm14020526 และ Zheng, J., Hu, R., Shi, Y., He, Z., & กิจกรรม เล่นน้ำ�ในสระ เที่ยวแหล่งน้ำ�ธรรมชาติ ล้างจมูก/ใช้เนติพ็อต ข้อควรระวัง คลอรีนไม่ถึง น้ำ�นิ่งและอุ่นเกินไป การกระโดดน้ำ�แรงๆ ทำ�ให้น้ำ�พุ่ง เข้าจมูก น้ำ�ประปาอาจมีเชื้อแฝงตัวในคราบ ตะกรัน วิธีป้องกันสไตล์ต่าย เลือกสระที่สะอาด มีกลิ่นคลอรีนจางๆ และระบบ หมุนเวียนน้ำ�ดี สวมที่หนีบจมูก (Nose clips) หรือบีบจมูกเวลาลงน้ำ� อาจจะดูเยอะในสายตานักท่องเที่ยวคนอื่นๆ แต่เชื่อต่าย “อย่าได้แคร์จ้า” ต้องใช้น้ำ�ต้มสุกที่เย็นแล้ว หรือน้ำ�เกลือปราศจากเชื้อ เท่านั้น และใครที่ใช้ “เนติพ็อต” (Neti Pot) หรือไซรินจ์ ล้างจมูก ห้ามใช้น้ำ�ประปาโดยตรงเด็ดขาด ควรใช้น้ำ�ที่ ต้มสุกแล้วทิ้งให้เย็น หรือน้ำ�กลั่นที่สะอาดเท่านั้น