นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 258

ปีที่ 54 ฉบับที่ 258 มกราคม - กุมภาพันธ์ 2569 | 7 ภาพจาก: https://www.datadynamicsinc.com/blog-ai-in-energy-your-data-is-the-game-changer-7-reasons-why/ เป็นร่างเริ่มต้นของส่วนการอภิปรายผล หรือใช้ AI เพื่อสร้างโครงสร้าง รายงานเชิงวิชาการที่เหมาะสมกับระดับการศึกษา เพื่อให้แน่ใจว่ารายงาน ได้รวมองค์ประกอบสำ�คัญที่จำ�เป็นไว้ครบถ้วน อย่างไรก็ตาม เนื้อหาที่ AI สร้างขึ้นในขั้นตอนนี้ถือเป็นเพียงร่างเริ่มต้นเท่านั้น และผู้เรียนจะต้อง มีการอ้างอิงและระบุแหล่งที่มาของการใช้ AI อย่างชัดเจน ขั้นตอน 3: H (Human Empowerment) การสะท้อนคิด และสร้าง ความเข้าใจของมนุษย์ ขั้นตอนนี้ถือเป็นหัวใจสำ�คัญของกรอบแนวคิด H-AI-H เพราะ เป็นกระบวนการที่เน้นการสร้างความเข้าใจและแสดงถึงความเป็นเจ้าของ ผลงานของผู้เรียนอย่างแท้จริง ผู้เรียนจะต้องนำ�เนื้อหาที่ AI สร้างขึ้นมา ตรวจสอบ แก้ไข และผสานรวมเข้ากับข้อมูลและผลการทดลองที่ตนเอง รวบรวมได้ด้วยวิจารณญาณ ตัวอย่างการประยุกต์ใช้ในขั้นนี้คือ การทบทวน เนื้อหาของ AI เพื่อตรวจสอบความถูกต้องของข้อเท็จจริง (Fact-checking) และระบุว่ามีส่วนใดที่อาจมีอคติหรือให้ข้อมูลที่ไม่ครบถ้วนหรือไม่ เช่น AI อาจไม่ได้เน้นถึงเงื่อนไขในโลกของความเป็นจริงที่ทำ�ให้พลังงาน ไม่ถูกอนุรักษ์อย่างสมบูรณ์ จากนั้นผู้เรียนจะบูรณาการผลการคำ�นวณและ การวิเคราะห์ความคลาดเคลื่อนที่ได้จากการทดลองของตนเองลงในส่วน “การอภิปรายผล” ด้วยภาษาและการคิดเชิงวิพากษ์ของตนเอง โดย มีการวิเคราะห์ว่าทำ�ไมผลลัพธ์จึงไม่สมบูรณ์ และสรุปตามหลักฐานที่ ตนเองรวบรวมได้ ไม่ใช่พึ่งพาการสรุปของ AI แต่เพียงอย่างเดียว นอกจากนี้ ผู้เรียนจะต้องเพิ่มส่วนท้ายของรายงานเพื่ออธิบายอย่างโปร่งใส ว่าใช้ AI อย่างไร และให้เหตุผลในการใช้งานนั้น เพื่อแสดงถึงความรับผิดชอบ ทางวิชาการ แนวทางการใช้แบบจำ�ลอง H-AI-H ในวิชาวิทยาศาสตร์กายภาพ ช่วยให้แน่ใจว่า AI เป็นเพียงเครื่องมือที่ช่วยเสริมการผลิต (Production) แต่ไม่เป็น “ความคิดสุดท้าย” (Final Thought) หรือ “ผลผลิตสุดท้าย” (Final Product) ของผู้เรียน ผู้เรียนใช้ AI ในการสร้างพื้นฐาน เชิงทฤษฎี โดยที่ยังคงต้องใช้ทักษะการคิดวิเคราะห์เพื่อเชื่อมโยงทฤษฎีนั้น เข้ากับข้อมูลที่ตนเองรวบรวมมาได้ ซึ่งเป็นการเตรียมความพร้อมผู้เรียน ให้มี AI Literacy และทักษะที่จำ�เป็นสำ�หรับอนาคต ซึ่งการทำ�งานใน ลักษณะนี้จะเปลี่ยน AI จาก “เครื่องมือให้คำ�ตอบสำ�เร็จรูป” ไปเป็น “คู่คิดเพื่อการเรียนรู้ร่วมกัน” (Collaborative Thinking Partner) ข้อเสนอแนะสำ�หรับผู้บริหารและโรงเรียน การขับเคลื่อน H-AI-H ให้เกิดขึ้นจริงในโรงเรียน ผู้บริหาร สถานศึกษามีบทบาทสำ�คัญใน 3 ด้านหลัก ได้แก่ 1. การบูรณาการเข้ากับหลักสูตร (Curriculum Alignment) ไม่จำ�เป็นต้องสร้างวิชาใหม่ แต่ควรสอดแทรกทักษะ “การรู้เท่าทัน AI” (AI Literacy) เข้าไปในวิชาที่เกี่ยวข้อง เช่น วิทยาการคำ�นวณ วิทยาศาสตร์ หรือแม้แต่ภาษาไทย 2. การสร้างความเท่าเทียม (Equity Focus) สนับสนุนให้โรงเรียน โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีทรัพยากรจำ�กัดสามารถเข้าถึงเครื่องมือ AI แบบเปิด (Open-Source Tools) เพื่อลดช่องว่างทางดิจิทัลและจัดอบรมครูให้ใช้ เครื่องมือเหล่านี้อย่างมีประสิทธิภาพ 3. การกำ�กับดูแลข้อมูล (Data Governance) ต้องมีนโยบาย การใช้และจัดเก็บข้อมูลผู้เรียนที่โปร่งใส ตรวจสอบได้ และสอดคล้องกับ กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลเพื่อสร้างความมั่นใจให้ทุกฝ่าย ในด้านบริบทเชิงนโยบายและแนวโน้มระดับโลกอย่างกฎหมาย EU AI Act (2025) และรายงานของ UNESCO (2024) ต่างได้ให้แนวคิด ในทิศทางเดียวกันถึงความสำ�คัญของการกำ�กับดูแลโดยมนุษย์ โดย กฏหมายสหภาพยุโรป (EU AI Act) กำ�หนดให้ “การศึกษา” เป็นสาขาที่มี