นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 259

ปีที่ 54 ฉบับที่ 259 มีนาคม - เมษายน 2569 | 15 4. ความสอดคล้องของแบบจำ�ลองทางความคิดกับแบบจำ�ลองทาง วิทยาศาสตร์ ผู้สอนและผู้เรียนร่วมกันพิจารณาคลิปวีดิทัศน์ขั้นตอนการสังเคราะห์ โปรตีนของแต่ละกลุ่มโดยการใช้แอปพลิเคชันสร้าง Stop Motion พร้อมให้ข้อเสนอแนะหรือปรับปรุงเพื่อให้แบบจำ�ลองทางความคิดมี ความสอดคล้องกับแบบจำ�ลองทางวิทยาศาสตร์ และมีความถูกต้องทาง วิชาการมากที่สุด โดยพิจารณาความถูกต้องของขั้นตอนการสังเคราะห์ โปรตีนที่ต้องมีการเรียงลำ�ดับเหตุการณ์ขององค์ประกอบต่างๆ ที่เกิดขึ้นจริง ในเซลล์ เช่น การเข้าจับของไรโบโซมบน mRNA การเคลื่อนที่ของไรโบโซม การเข้าจับของ tRNA ตำ�แหน่งรหัสเริ่มต้นของ mRNA พันธะเพปไทด์ เชื่อมระหว่างกรดแอมิโนจนกระทั่งได้สายพอลิเพปไทด์ และถ้าหากยังมี จุดที่ต้องแก้ไขก็ยังสามารถแก้ไขได้ ข้อสังเกตที่ได้จากผู้เรียนในระหว่างการปฏิบัติกิจกรรม พบว่า ผู้เรียนมีความเข้าใจเนื้อหาและลำ�ดับขั้นตอนการสังเคราะห์โปรตีน จากเดิมที่เป็นนามธรรมเป็นรูปธรรมมากขึ้น แบบจำ�ลองทางความคิดที่ได้ เมื่อจบกิจกรรม มีความถูกต้องทางวิชาการ และสามารถสื่อสารออกมา จากแบบจำ�ลองทางความคิดที่ผ่านการปรับปรุงจนได้แบบจำ�ลองทาง ความคิดที่มีความถูกต้องและสอดคล้องกับแบบจำ�ลองทางวิทยาศาสตร์ ในขั้นตอนการสังเคราะห์โปรตีนที่เกิดขึ้นจริงในเซลล์ นอกจากนี้ ครูผู้เข้ารับ การอบรมอยากนำ�แนวการจัดกิจกรรมการเรียนรู้โดยใช้แบบจำ�ลอง เป็นฐานที่ได้จากการอบรมนี้ไปปรับใช้ในชั้นเรียนจริงในเนื้อหาอื่นๆ เช่น การสังเคราะห์ด้วยแสง การทำ�งานของเอนไซม์ สามารถเข้าชมตัวอย่างผลงานของครูได้ที่ ภาพ 3 การทำ� stop motion Buckley, B. C. & Gobert, J. D. & Horwitz, P. & O’Dwyer, L. M. (2010). Looking Inside the Black Box: assessing model-based learning and inquiry in bioLogicaTM. International Journal of Learning Technology, 5 (2): 166. https://doi.org/10.1504/ijlt.2010.034548. Malacinski, G. M. & Paul, W. Zell. (1996). Manipulating the “Invisible”: learning molecular biology using Inexpensive models. The American Biology Teacher, 58 (7): 428–4. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2561). คู่มือการใช้หลักสูตรรายวิชาพื้นฐาน วิทยาศาสตร์ ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 . กรุงเทพมหานคร: สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2568). เ อกสารผู้เข้ารับการอบรม หลักสูตรรหัสแห่งชีวิต (Genetics: the Code of Life) การอบรมเพื่อส่งเสริมสมรรถนะการจัดการ เรียนรู้เชิงรุกของครูผู้สอนวิชาชีววิทยาในยุคดิจิทัล ระดับมัธยมศึกษาตอนปลายพันธุกรรม . เอกสารการอบรม. https://doi.org/10.2307/4450197. บรรณานุกรม ข้อสังเกต: ตัวอย่างผลงานของครูมีการแสดงขั้นตอนการ สังเคราะห์โปรตีนที่มีความถูกต้องทางวิชาการและสอดคล้องกับแบบจำ�ลอง ทางวิทยาศาสตร์เป็นส่วนใหญ่ แต่ยังต้องปรับปรุงให้ถูกต้องมากขึ้น เนื่องจากข้อจำ�กัดของอุปกรณ์ในส่วนที่เป็นแบบจำ�ลองโครโมโซมที่เป็น ชิ้นเดียว ไม่ได้แบ่งไรโบโซมออกเป็นไรโบโซมหน่วยย่อยขนาดใหญ่ และ ไรโบโซมหน่วยย่อยขนาดเล็ก ส่งผลให้ไม่ได้แสดงลำ�ดับการเข้าจับของ ไรโบโซมหน่วยย่อยบน mRNA ที่ตำ�แหน่งของรหัสเริ่มต้นที่ถูกต้อง ซึ่งโดยปกติแล้วไรโบโซมหน่วยย่อยขนาดเล็กจะมาจับที่รหัสเริ่มต้นบน mRNA ก่อน จากนั้น tRNA จะนำ�กรดแอมิโนเมไทโอนีนมายังรหัสเริ่มต้นของ mRNA จากนั้นไรโบโซมหน่วยย่อยขนาดใหญ่จึงจะเข้ามาจับกับไรโบโซม หน่วยย่อยขนาดเล็ก ทำ�ให้ไรโบโซมพร้อมทำ�งานในการแปลรหัสต่อไป