นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 259

ปีที่ 54 ฉบับที่ 259 มีนาคม - เมษายน 2569 | 23 การเลื่อนตัวของทวีป การเกิดรอยแยกของแผ่นเปลือกโลกในมหาสมุทร และการก่อรูปเทือกเขา ตลอดช่วงเวลา 140 ล้านปีก่อนถึงปัจจุบัน (อ้างอิง Scotese & Wright, 2018) เป็นความรู้ทางวิทยาศาสตร์ และยังสะท้อนถึงอิทธิพลของวัฒนธรรม ทางวิชาชีพและสถาบันวิชาการที่มีต่อการยอมรับหรือปฏิเสธทฤษฎีใหม่ๆ แม้ว่าจะมีหลักฐานมาสนับสนุนมากมาย (Erduran & Dagher, 2014) ประเด็นเหล่านี้ทำ�ให้กรณีของเวเกเนอร์เป็นตัวอย่างที่ทรงพลังสำ�หรับ การเรียนรู้ธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ ในมิติของสถาบันและสังคมตาม กรอบแนวคิดความคล้ายคลึงกันในครอบครัว ซึ่งช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจว่า วิทยาศาสตร์มิใช่เพียงข้อเท็จจริงเชิงเส้นตรง แต่เป็นพลวัตของความรู้ที่ ถูกสร้างตรวจสอบจากประชาคมวิทยาศาสตร์อยู่ตลอดเวลา สรุปแนวคิดธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ผ่านแนวคิดความคล้ายคลึงกันใน ครอบครัว จากกรณีศึกษาประวัติเวเกเนอร์ กรณีศึกษาประวัติของเวเกเนอร์ช่วยเปิดโอกาสให้ผู้เรียน ได้ทำ�ความเข้าใจธรรมชาติของวิทยาศาสตร์อย่างลึกซึ้งในหลายมิติ ประการแรก ผู้เรียนตระหนักว่าวิทยาศาสตร์มิใช่กระบวนการที่ตรงไปตรงมา หากแต่เต็มไปด้วยข้อถกเถียง ความไม่แน่นอน และการท้าทายความเชื่อ ที่มีอยู่ก่อนหน้า (Lederman, 2007) การที่ทฤษฎีทวีปเลื่อนถูกปฏิเสธ ในช่วงแรกและได้รับการยอมรับในภายหลังแสดงให้เห็นว่าวิทยาศาสตร์ เป็นกระบวนการที่ต้องอาศัยหลักฐาน การตีความ และการตรวจสอบซ้ำ� รวมทั้งขึ้นอยู่กับบริบทของความรู้และเทคโนโลยีในแต่ละยุคสมัย (Matthews, 2015) สิ่งเหล่านี้ทำ�ให้ผู้เรียนมองเห็นความเป็นพลวัตและ ความไม่สิ้นสุดของการสร้างองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ เมื่อมองถึงธรรมชาติของวิทยาศาสตร์โดยใช้กรอบแนวคิด ความคล้ายคลึงกันในครอบครัว ในกรณีศึกษาของเวเกเนอร์สะท้อนให้เห็น การเชื่อมโยงระหว่างประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์กับธรรมชาติของ วิทยาศาสตร์ได้อย่างเป็นรูปธรรม ในมิติด้านความรู้และกระบวนการได้มา ซึ่งความรู้ ผู้เรียนสามารถเข้าใจบทบาทของการสร้างแบบจำ�ลอง การสังเคราะห์ ข้อมูลจากหลายสาขา และความสำ�คัญของหลักฐานเชิงประจักษ์ ส่วนใน มิติด้านสังคมและสถาบัน ผู้เรียนได้เห็นว่าความรู้ทางวิทยาศาสตร์ขึ้นอยู่กับ การยอมรับจากชุมชนวิทยาศาสตร์ การมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างบุคคลและ สถาบัน ตลอดจนปัจจัยทางวัฒนธรรมและการเมืองในยุคนั้น (Erduran & Dagher, 2014; Dagher & Erduran, 2016) การเรียนรู้ธรรมชาติของ วิทยาศาสตร์ผ่านแนวคิดความคล้ายคลึงกันในครอบครัวจึงมิได้เป็นเพียง การท่องจำ�คุณลักษณะของวิทยาศาสตร์ แต่เป็นการเข้าใจบทบาทของ วิทยาศาสตร์ในโลกแห่งความจริง บทเรียนที่ได้สำ�หรับการพัฒนาการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ คือ ครูสามารถใช้กรณีศึกษาประวัติของเวเกเนอร์เป็นเครื่องมือ ในการสร้างประสบการณ์การการเรียนรู้ที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น กิจกรรมที่สามารถ ใช้ได้ เช่น การอภิปรายเชิงวิพากษ์ การเขียนบทบาทสมมติของนักวิทยาศาสตร์ ในยุคนั้น หรือการเชื่อมโยงกับสถานการณ์ร่วมสมัยสามารถช่วยให้ ผู้เรียนไม่เพียงเข้าใจเนื้อหาวิชาการ แต่ยังได้พัฒนาทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ ความเข้าใจในธรรมชาติของวิทยาศาสตร์ และความสามารถในการเชื่อมโยง วิทยาศาสตร์กับสังคม (Clough, 2018) การบูรณาการแนวคิด