นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 259

ปีที่ 54 ฉบับที่ 259 มีนาคม - เมษายน 2569 | 33 กิ จกรรม “ออกแบบผู้ช่วยของโลกใบใหม่” เป็นกิจกรรมในรายวิชา ชีววิทยา 2 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 หน่วยการเรียนรู้ เทคโนโลยี ทางดีเอ็นเอและการประยุกต์ใช้ โดยกิจกรรมนี้ได้เชื่อมโยงความรู้ ด้านเทคโนโลยีทางดีเอ็นเอเข้ากับการพัฒนาความคิดสร้างสรรค์และ ความตระหนักทางชีวจริยธรรม ด้วยวัตถุประสงค์ที่มุ่งส่งเสริมให้ผู้เรียน ใช้จินตนาการในการสร้างสรรค์นวัตกรรมที่เป็นไปได้บนพื้นฐานทาง วิทยาศาสตร์ ขณะเดียวกันก็เปิดพื้นที่ให้พิจารณาประเด็นจริยธรรม ที่เกี่ยวข้อง เช่น ผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ สิทธิส่วนบุคคล และความเป็นธรรมทางสังคม (Sadler, 2004) วิธีการเรียนรู้เชิงออกแบบ (Design-based Learning) ลักษณะนี้ช่วยให้ผู้เรียนพัฒนาทักษะการคิด ขั้นสูง ทั้งการคิดเชิงระบบ การคิดสร้างสรรค์ และการให้เหตุผลทางจริยธรรม ซึ่งเป็นทักษะสำ�คัญของพลเมืองในศตวรรษที่ 21 (Khamlarsai & Ladachart, 2023) โดยมีรายละเอียดของกรอบแนวคิดที่ใช้ในการออกแบบ การจัดเรียนรู้ดังนี้ ภาพ 1 กรอบแนวคิดในการจัดการเรียนรู้ “ออกแบบผู้ช่วยของโลกใบใหม่” กรอบแนวคิดการออกแบบการจัดการเรียนรู้ การจัดการเรียนรู้จากกิจกรรม “ออกแบบผู้ช่วยของโลกใบใหม่” พัฒนาขึ้นภายใต้กรอบแนวคิดที่บูรณาการ 3 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ การจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) กระบวนการสืบเสาะหาความรู้แบบ 5Es (The 5Es of Inquiry-Based Learning) และการบูรณาการความรู้ เทคโนโลยีทางดีเอ็นเอกับหลักชีวจริยธรรม กรอบแนวคิดดังกล่าวมุ่งเน้นให้ ผู้เรียนสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเองผ่านการลงมือปฏิบัติ การอภิปราย และ การออกแบบเชิงสร้างสรรค์ โดยใช้สถานการณ์จริงเป็นฐาน (Real-world Context) และเปิดโอกาสให้ผู้เรียนพิจารณาผลกระทบของเทคโนโลยีต่อ มนุษย์ สังคม และสิ่งแวดล้อมอย่างรอบด้านในกระบวนการเรียนรู้ ผู้เรียน จะพัฒนาทั้งมิติความรู้ (Knowledge) ความเข้าใจเกี่ยวกับเทคโนโลยีทาง ดีเอ็นเอและการประยุกต์ใช้ มิติทักษะ (Skills) การคิดวิเคราะห์ การคิด สร้างสรรค์ การสื่อสาร และการทำ�งานร่วมกัน และมิติคุณลักษณะ (Attitudes & Ethics) ความตระหนักด้านชีวจริยธรรม ความรับผิดชอบ ต่อสังคม และจิตสำ�นึกด้านความยั่งยืน รายละเอียดดังภาพ 1 การจัดการเรียนรู้ตามแนวทางกระบวนการสืบเสาะหาความรู้แบบ 5Es (The 5Es of Inquiry-Based Learning) 1. ขั้นสร้างความสนใจ (Engagement) ครูเริ่มต้นการจัดการเรียนรู้ด้วยการทบทวนความรู้เดิมเกี่ยวกับ หลักการของเทคโนโลยีทางดีเอ็นเอ จากนั้นใช้สื่อวีดิทัศน์ข่าวเกี่ยวกับ สิ่งมีชีวิตดัดแปรพันธุกรรม (GMOs) เป็นตัวกระตุ้นความสนใจ พร้อม ตั้งคำ�ถามกระตุ้นการคิด เช่น การตรวจสอบว่าอาหารในชีวิตประจำ�วัน เกี่ยวข้องกับ GMOs หรือไม่ และผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นต่อประเทศไทย กิจกรรมในขั้นนี้ช่วยเชื่อมโยงบทเรียนกับประสบการณ์ใกล้ตัวของผู้เรียน 2. ขั้นสำ�รวจและค้นหา (Exploration) ผู้เรียนแบ่งกลุ่มแบบคละความสามารถและทำ�การสืบค้นข้อมูล เกี่ยวกับการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีทางดีเอ็นเอในหลากหลายด้าน ได้แก่ เกษตรกรรม การแพทย์ สิ่งแวดล้อม อาหาร นิติวิทยาศาสตร์ และ อุตสาหกรรม โดยใช้แหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ พร้อมบันทึกข้อมูลผ่านใบงาน และแพลตฟอร์มออนไลน์ (Padlet) เนื้อหาที่สืบค้นครอบคลุมตัวอย่าง การใช้งานเทคโนโลยีทางดีเอ็นเอที่เกี่ยวข้องและประเด็นทางชีวจริยธรรม ที่ต้องคำ�นึงถึง 3. ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป (Explanation) แต่ละกลุ่มนำ�เสนอผลการสืบค้นหน้าชั้นเรียนและเปิดโอกาสให้ เพื่อนร่วมชั้นร่วมวิพากษ์และสะท้อนความคิดเห็น ครูทำ�หน้าที่สรุปองค์ ความรู้เกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยีทางดีเอ็นเอที่พบบ่อย และชี้นำ�ให้ผู้เรียน สังเคราะห์หลักการพื้นฐานของชีวจริยธรรมจากการอภิปรายร่วมกัน