นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 259

ปีที่ 54 ฉบับที่ 259 มีนาคม - เมษายน 2569 | 41 ในยุคที่วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเป็นรากฐานสำ�คัญของการดำ�รงชีวิต แนวคิด “DIY Tinker Maker” หรือ “การลงมือทำ�ด้วยตนเอง การลองผิดลองถูก และการสร้างสรรค์สิ่งใหม่” ได้กลายเป็นแนวทางการเรียนรู้ที่สอดคล้อง กับการเรียนวิทยาศาสตร์ยุคใหม่ (Blikstein, 2018) ซึ่งมุ่งเน้นให้ผู้เรียนเป็นผู้สร้างความรู้ด้วยตนเองผ่านการสังเกต ทดลอง และแก้ปัญหา ค ำ�ว่า “DIY ย่อมาจากคำ�ว่า Do It Yourself หมายถึง การลงมือทำ� สิ่งต่างๆ ด้วยตนเอง โดยไม่พึ่งพาผู้เชี่ยวชาญเป็นแนวคิดที่กระตุ้นให้ เกิดความคิดสร้างสรรค์ การเรียนรู้ที่จะแก้ไขปัญหาด้วยตนเอง (Watson, 2012) ส่วนคำ�ว่า “Tinker” ในที่นี้คือ การทดลอง แก้ไข หรือปรับเปลี่ยน สิ่งของอย่างไม่เป็นทางการ มักเน้นการลองผิดลองถูกเพื่อหาวิธีทำ�งาน หรือสร้างสิ่งใหม่ๆ จากของเดิม (Resnick & Rosenbaum, 2013) และคำ�ว่า “Maker” หมายถึง ผู้สร้างหรือผู้ประดิษฐ์สิ่งของ โดยมี ความเชื่อมโยงกับ Maker Movement ที่ส่งเสริมการเรียนรู้ผ่าน การสร้างจริง ใช้เครื่องมือดิจิทัล เช่น 3D Printer, Arduino และ วัสดุในชีวิตประจำ�วัน เพื่อสร้างสรรค์นวัตกรรม (Dougherty, 2012) ดังนั้น คำ�ว่า “DIY Tinker Maker” จึงหมายถึงกระบวนการเรียนรู้ เชิงสร้างสรรค์ที่เน้นการลงมือทำ� ทดลอง ปรับปรุง และสร้างสิ่งใหม่ด้วยตนเอง โดยอาศัยความอยากรู้อยากลองและการเรียนรู้จากประสบการณ์ตรง การเชื่อมโยง DIY Tinker Maker กับการเรียนวิทยาศาสตร์ แนวคิด DIY Tinker Maker เชื่อมโยงกับกระบวนการทาง วิทยาศาสตร์อย่างใกล้ชิดในหลายด้าน สรุปได้ดังนี้ 1. การตั้งคำ�ถามและการสังเกต กระบวนการ DIY เริ่มจาก ความอยากรู้อยากเห็น ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ เช่น การตั้งสมมติฐาน การออกแบบการทดลอง การสังเกตผล (Martin, 2015) กิจกรรม Tinker Maker จึงช่วยให้ผู้เรียนพัฒนา “การคิดแบบสืบเสาะ” (Inquiry Thinking) และการตั้งคำ�ถามอย่างมีเหตุผล 2. การทดลองและสร้างแบบจำ�ลอง การสร้างชิ้นงาน Maker เป็นการจำ�ลองแนวคิดทางวิทยาศาสตร์ให้อยู่ในรูปแบบที่จับต้องได้ เช่น การสร้างวงจรไฟฟ้า เครื่องยนต์ขนาดเล็ก แบบจำ�ลองแรงดันอากาศ ซึ่งช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจหลักการทางฟิสิกส์และเคมีในเชิงลึก (Rouse et al., 2022) 3. การออกแบบและแก้ปัญหาเชิงวิศวกรรม การทำ� Maker ไม่ใช่เพียงการสร้าง แต่ยังรวมถึงการออกแบบ ปรับปรุง และทดลองซ้ำ� ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดสะเต็มศึกษาที่บูรณาการวิทยาศาสตร์และวิศวกรรม เข้าด้วยกัน (Niederhauser & Schrum, 2016) 4. การสะท้อนผลและสื่อสารทางวิทยาศาสตร์ การที่ผู้เรียนต้อง อธิบายสิ่งที่สร้างและผลของการทดลองช่วยส่งเสริมทักษะการสื่อสารทาง วิทยาศาสตร์และการให้เหตุผลเชิงวิทยาศาสตร์ (Leonard et al., 2022) 5. แรงจูงใจในการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เมื่อผู้เรียนรู้สึกว่าตนเอง เป็นเจ้าของผลงาน การเรียนรู้วิทยาศาสตร์จะมีความหมายมากขึ้น กิจกรรม DIY Tinker Maker จึงช่วยพัฒนาทั้งแรงจูงใจ และทัศนคติเชิงบวก ต่อการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (Blikstein, 2018) ตัวอย่างกิจกรรมการเรียนรู้ตามแนวคิด DIY Tinker Maker : ตุ๊กตาล้มลุก ท้าทายแรงโน้มถ่วง แรงโน้มถ่วงเป็นแรงพื้นฐานที่ทำ�ให้วัตถุทุกชนิดตกลงสู่พื้นโลก การทรงตัวของวัตถุขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์ระหว่าง “จุดศูนย์ถ่วง” และ “ฐาน ของวัตถุ” หากจุดศูนย์ถ่วงอยู่ในตำ�แหน่งที่เหมาะสม วัตถุจะทรงตัวได้ แม้จะถูกเอียงไปในมุมต่างๆ กิจกรรมการสร้างตุ๊กตาล้มลุกท้าทาย แรงโน้มถ่วง สำ�หรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 เป็นกิจกรรมที่มุ่งให้ นักเรียนได้เรียนรู้หลักการทางวิทยาศาสตร์ผ่านการลงมือออกแบบ ทดลอง และปรับปรุงด้วยตนเอง โดยเชื่อมโยงความรู้ด้านฟิสิกส์เข้ากับการสร้างสรรค์ ชิ้นงานจริงตาม DIY Tinker Maker ขั้นตอนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ขั้นที่ 1 : ครูเริ่มกิจกรรมด้วยการนำ�ตุ๊กตาล้มลุกตัวอย่างมาให้ นักเรียนสังเกต แล้วตั้งคำ�ถามกระตุ้นความคิดของนักเรียน เช่น “ทำ�ไมตุ๊กตาล้มลุกจึงไม่ล้ม?” “ถ้าเปลี่ยนฐานหรือใส่น้ำ�หนักต่างกัน จะเกิดอะไรขึ้น?” นักเรียนร่วมกันอภิปราย แสดงความคิดเห็น และ เชื่อมโยงกับประสบการณ์เดิม เช่น การทรงตัวของสิ่งของในชีวิตประจำ�วัน ซึ่งการสอนในขั้นตอนนี้สะท้อนแนวคิดของ DIY ที่เน้นให้นักเรียน “คิดและ ลงมือเรียนรู้ด้วยตนเอง” โดยไม่พึ่งพาคำ�ตอบหรือคำ�เฉลยจากครู ซึ่งจะกระตุ้นให้นักเรียนเกิดความคิดสร้างสรรค์และการตั้งสมมติฐาน ด้วยตนเอง ขั้นที่ 2 : นักเรียนวางแผนออกแบบตุ๊กตาล้มลุกในแบบของตนเอง โดยกำ�หนดรูปทรง ฐาน และตำ�แหน่งของน้ำ�หนักที่จะช่วยให้ตุ๊กตาล้มลุก ทรงตัวได้มากที่สุด ครูเปิดโอกาสให้แต่ละกลุ่มออกแบบได้อย่างอิสระ พร้อมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับเพื่อน ซึ่งการสอนในขั้นตอนนี้ยังอยู่ใน ขอบเขตของ DIY เพราะนักเรียนใช้ความรู้และความคิดสร้างสรรค์ของ ตนเองในการออกแบบ แต่เริ่มเข้าสู่แนวทางของ Tinker เมื่อเริ่มคาดคะเน และวางแผนการทดลองปรับเปลี่ยนสิ่งต่างๆ ด้วยตนเอง ภาพ 1 นักเรียนวางแผนออกแบบตุ๊กตาล้มลุก