นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 260

20 | นิตยสาร สสวท. ยิ่งสีของลูกปัดเข้มขึ้นเท่าไร ก็ยิ่งแสดงว่าได้รับรังสียูวีมากขึ้น (สามารถสแกน QR code เพื่อชมวีดิทัศน์การเปลี่ยนสีของลูกปัด) เมื่อลูกปัดไม่ได้รับการกระตุ้นจากรังสียูวี สีจะค่อยๆ จางลงจนกลับมาเป็นสีขาวอีกครั้งภายในเวลาไม่นาน ลูกปัดเหล่านี้ สามารถใช้ซ้ำ�ได้เป็นพันครั้ง ราคาย่อมเยา เหมาะสำ�หรับกิจกรรมในห้องเรียน ลูกปัดที่เปลี่ยนสีได้นี้สร้างเมจิกโมเมนต์และจุดประกายความสงสัยใคร่รู้ทางวิทยาศาสตร์ให้กับผู้เรียนทุกวัยได้อย่างดี เปิดโอกาสให้ผู้เรียนตั้งคำ�ถามจากชีวิตจริงและออกแบบการทดลองได้หลากหลาย เช่น • ช่วงเวลาใดของวันที่มีรังสียูวีแรงที่สุด • ในที่ร่มและแสงแดดจัด มีรังสียูวีเท่ากันหรือไม่ • เสื้อผ้า แว่นกันแดด ร่ม หรือฟิล์มกรองแสงรถยนต์ ป้องกันรังสียูวีได้จริงหรือไม่ • ครีมกันแดดที่มีค่า SPF สูงกว่า ป้องกันรังสียูวีได้ดีกว่าหรือไม่ การจัดกิจกรรมด้วยการสอนแบบ Predict-Observe-Explain (POE) (White & Gunstone, 2014) จะช่วยส่งเสริมทักษะ การตั้งสมมติฐาน การคิดเชิงเหตุผล และการอธิบายตามหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ มาดูตัวอย่าง POE กัน ลูกปัด UV ภายใต้แสงจากแหล่งต่างๆ 1. หลอดไฟปกติ 2. หลอดไฟ UV 3. แสงแดด ไม่ทาครีม (ชุดควบคุม) ครีมที่ไม่มี สารกันแดด (ชุดควบคุม) ครีมกันแดด SPF 15 ครีมกันแดด SPF 50+ ม่วงเข้ม ม่วงเข้ม ม่วงปานกลาง ม่วงอ่อนมาก ผู้เรียนเปรียบเทียบสิ่งที่คาดการณ์กับสิ่งที่สังเกตได้ แล้วอธิบายด้วยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ว่าทำ�ไม จึงเป็นเช่นนั้น ลูกปัดที่ทาครีมกันแดดค่า SPF 50+ เปลี่ยนสีอ่อนกว่า เพราะครีมกันแดดสามารถดูดซับหรือสะท้อนรังสียูวี ได้มากกว่า ทำ�ให้รังสียูวีผ่านไปกระตุ้นสารในลูกปัดได้น้อยลง ลูกปัดที่ทาครีมกันแดด SPF 15 และ SPF 50+ จะเปลี่ยนสีต่างกันหรือไม่ เมื่อได้รับแสงแดดในเวลาเดียวกัน เริ่มจากให้ผู้เรียนคาดการณ์ผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ้น ลูกปัดที่ทาครีมกันแดดค่า SPF 50+ จะเปลี่ยนสีอ่อนกว่า ผู้เรียนลงมือทำ�การทดลอง สังเกตปรากฏการณ์จริง และบันทึกผล ผลการทำ�กิจกรรม คำ�ถาม P - Predict O - Observe E - Explain การทาครีม สีของลูกปัดหลัง ได้รับแสงแดด ลูกปัดที่เผยความลับของแสงแดด เพียงไม่กี่วินาทีใต้แสงแดด ลูกปัดสีขาวก็เปลี่ยนเป็นสีสดใส “ทำ�ไมลูกปัดจึงเปลี่ยนสีได้” กิจกรรมนี้ทั้งง่าย สนุก และกระตุ้นการสืบเสาะทางวิทยาศาสตร์ ลูกปัดชนิดนี้มีสารที่ไวต่อรังสียูวี ในสภาพปกติลูกปัด จะมีสีขาว เมื่อลูกปัดได้รับรังสียูวีจากหลอดไฟยูวีหรือแสงแดดเพียงไม่กี่วินาที ลูกปัดจะเปลี่ยนเป็นสีม่วง ชมพู ฟ้า หรือเหลือง