นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 260

ปีที่ 54 ฉบับที่ 260 พฤษภาคม - มิถุนายน 2569 | 21 เพื่อเชื่อมโยงการเรียนรู้สู่ชีวิตประจำ�วัน เราสามารถนำ�ลูกปัดไปทำ�พวงกุญแจ สายคล้องมือถือ หรือกำ�ไล ช่วยเตือนว่า ภาพ พวงกุญแจห้อยกระเป๋า ภาพ การ์ดเปลี่ยนสีตามรังสียูวี ภาพ สติกเกอร์เปลี่ยนสีตามรังสียูวี รังสียูวีอยู่รอบตัวเรา นอกจากลูกปัดแล้ว ยังมีการ์ดและสติกเกอร์ที่เปลี่ยนสีตามรังสียูวีอีกด้วย กิจกรรมนี้ไม่เพียงทำ�ให้ผู้เรียนสนุกกับการสังเกตรังสียูวีที่มองไม่เห็น แต่ยังชวนให้คิดต่อว่า ทำ�ไมร่างกายเราต้องป้องกัน จากรังสียูวี และมนุษย์มีวิวัฒนาการเพื่อปรับตัวอยู่กับแสงแดดอย่างไร? เมื่อรังสียูวีทำ�ร้ายผิว รังสียูวีจากดวงอาทิตย์ส่วนหนึ่งจะถูกดูดซับที่ชั้นโอโซน แต่รังสี UVA และ UVB บางส่วนสามารถผ่านมาสู่พื้นผิวโลก และเข้าสู่ผิวหนังของเราได้ รังสียูวีทั้งสองชนิดส่งผลกระทบต่อร่างกายแตกต่างกันอย่างน่าสนใจ รังสี UVA มีพลังงานต่ำ�กว่า แต่ลงไปถึงชั้นหนังแท้ (Dermis) ทำ�ให้ ผิวคล้ำ�แดด (Tan) และยังทำ�ลายคอลลาเจนและอีลาสติน ส่งผลให้ผิวหนังสูญเสียความยืดหยุ่น เกิดริ้วรอย ส่วนรังสี UVB ที่มีพลังงานสูงกว่าจะทำ�ลายเซลล์ที่ชั้นหนังกำ�พร้า (Epidermis) ทำ�ให้ ผิวไหม้แดด (Sunburn) มีอาการแดง ปวดแสบ และ หลุดลอก อันตรายจากแสงแดดไม่ได้หยุดอยู่เพียงผิวคล้ำ�หรือไหม้แดด รังสียูวี สามารถทำ�ให้ DNA ภายในเซลล์ผิวหนังเกิดมิวเทชันโดยอาจมีการจับกันของ คู่เบสที่ผิดพลาด การได้รับรังสียูวีต่อเนื่องเป็นเวลานานจึงเพิ่มความเสี่ยง ในการเป็นมะเร็งผิวหนัง เมลานิน ฮีโรที่ป้องกันผิวเรา โชคดีที่ร่างกายเรามีฮีโรเป็นเกราะป้องกันรังสียูวีตามธรรมชาติ นั่นคือ เมลานิน (Melanin) เมลานินเป็นสารสีที่สร้างจากเซลล์เมลาโนไซต์และสะสมในชั้นหนังกำ�พร้า เมลานินหลักในผิวหนังมี ยูเมลานิน (Eumelanin) ที่ให้สีโทนน้ำ�ตาล-ดำ� และ ฟีโอเมลานิน (Pheomelanin) ที่ให้สีโทนเหลือง-แดง เมลานินทำ�หน้าที่กำ�หนดสีผิว สีผม และสีตาของมนุษย์ สีผิวของมนุษย์ถูกควบคุมด้วยยีนหลายตำ�แหน่งที่กำ�หนดชนิด ปริมาณ และการกระจายตัวของเมลานิน โดยคนที่มีผิวเข้ม (ผิวสีดำ� ผิวสีน้ำ�ตาล) จะมียูเมลานินสูงกว่าคนที่มีผิวสีอ่อน (ผิวขาว ผิวขาวเหลือง) สิ่งที่น่าทึ่งคือ นอกจากกำ�หนดสีผิว เมลานินยังช่วยปกป้องเซลล์ผิวจากรังสียูวีได้ด้วย โดยเฉพาะยูเมลานินที่สามารถดูดซับ รังสียูวีได้ดีและเปลี่ยนพลังงานส่วนใหญ่เป็นความร้อนที่ไม่อันตราย เมื่อร่างกายต้องเผชิญกับแสงแดดจัด เซลล์ผิวหนังมีกลไกป้องกัน โดยสร้างเมลานินเพิ่มขึ้นเพื่อช่วยลดอันตรายจากรังสียูวี ส่งผลให้ผิวมีสีเข้มคล้ำ�ขึ้น คำ�ถามที่น่าสนใจคือ หากผิวสีเข้มช่วยปกป้อง รังสียูวีได้ดี แล้วทำ�ไมมนุษย์ทั่วโลกจึงไม่ได้มีผิวสีเข้มเหมือนกันทั้งหมด