นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 260

ปีที่ 54 ฉบับที่ 260 พฤษภาคม - มิถุนายน 2569 | 27 น อกจากนี้ รายงานของสถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี (2566) พบว่าผู้สอนต้องการสื่อการเรียนรู้เพื่อนำ�ไปใช้ใน ชั้นเรียนทั้งที่เป็นสื่อดิจิทัลและสื่อการเรียนรู้แบบลงมือปฏิบัติ (Hands-on) โดยเฉพาะเรื่องเทคโนโลยีทางดีเอ็นเอ เช่น การเพิ่มจำ�นวน DNA ด้วย เทคนิค PCR (Polymerase Chain Reaction) และการหาขนาด DNA ด้วยเทคนิคเจลอิเล็กโทรฟอรีซิส ซึ่งในการทำ�ปฏิบัติการทั้ง 2 เรื่องนี้ต้องใช้ อุปกรณ์ราคาสูง อีกทั้งต้องมีความระมัดระวังด้านความปลอดภัยจึงทำ�ให้ ไม่สามารถทำ�ปฏิบัติการในห้องเรียนได้ การเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพควรเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้ใช้ เครื่องมือหรือแบบจำ�ลองเพื่อช่วยสร้างความเข้าใจเชิงระบบและการให้เหตุผล จากหลักฐาน ดังนั้น การนำ�แบบจำ�ลองหรืออุปกรณ์จำ�ลองที่เลียนแบบ กระบวนการจริงมาใช้ในการจัดการเรียนรู้จึงเป็นแนวทางสำ�คัญที่ช่วยลด ความเป็นนามธรรมของเนื้อหาทำ�ให้ผู้เรียนสามารถมองเห็นภาพกระบวนการ เชื่อมโยงเหตุและผล และพัฒนาความเข้าใจในเนื้อหาพันธุศาสตร์ได้ดี ยิ่งขึ้น แนวคิดการสร้างแบบจำ�ลองกล่องส่องเจลและแผ่นเจล ผู้เขียนได้พัฒนาชุดอุปกรณ์แบบจำ�ลองเลียนแบบเครื่องมือที่ใช้ ถ่ายรูปเจลอิเล็กโทรฟอรีซิสในห้องปฏิบัติการ (Gel Doc หรือ Gel Imaging System) ชุดอุปกรณ์ประกอบด้วยกล่องส่องเจลจำ�ลองและแผ่นเจลจำ�ลอง เพื่อให้ผู้เรียนได้ประสบการณ์ใกล้เคียงการทำ�ปฏิบัติการจริง แต่มี ความปลอดภัยและเหมาะสมต่อการใช้ในชั้นเรียน ซึ่งเครื่องส่องเจลที่ใช้ใน ห้องปฏิบัติการนั้นมีราคาสูง ต้องใช้รังสี UV อันตรายต่อดวงตาและ ผิวหนังจึงต้องใช้ด้วยความระมัดระวัง อีกทั้งยังต้องอาศัยสารเคมีเรืองแสง เพื่อย้อม DNA ซึ่งสารเคมีบางชนิดเป็นสารก่อมะเร็ง ดังนั้น การใช้ เครื่องส่องเจลจำ�ลองจะช่วยแก้ไขปัญหาด้านเครื่องมือราคาสูงและ ด้านความปลอดภัยในชั้นเรียนสำ�หรับนำ�ไปใช้ในการเรียนเรื่องเทคนิค เจลอิเล็กโทรฟอรีซิสเพื่อหาขนาด DNA (สถาบันสงเสริมการสอนวิทยาศาสตร และเทคโนโลยี. 2568) สำ�หรับผู้ที่ไม่เคยทำ�ปฏิบัติการจริงสามารถเรียนรู้วีดิทัศน์ การทำ�ปฏิบัติการย้อม DNA และส่องเจลในห้องปฏิบัติการได้จาก e-book : DNA Technology (การสร้างต้นกุหลาบที่ให้ดอกสีน้ำ�เงิน) หน้า 16 (ภาพ 1) จาก https://www.scimath.org/resources/8203/index.html# เพื่อ เปรียบเทียบการทำ�ปฏิบัติการจริงและการใช้แบบจำ�ลองนี้ กล่องส่องเจลจำ�ลอง (ภาพ 2) ออกแบบให้พับได้เพื่อสะดวก ในการจัดเก็บ มีการใช้หลอดไฟ Black Light หรือหลอด UVA (Ultraviolet A) การเรียนชีววิทยาในระดับมัธยมปลายในเรื่องพันธุศาสตร์เป็นเนื้อหาที่ผู้เรียนคิดว่าเป็นเนื้อหาที่เข้าใจยาก เนื่องจากเนื้อหาอยู่ในระดับโมเลกุลและเป็นนามธรรม ผู้เรียนไม่สามารถมองเห็นกระบวนการจริงได้โดยตรง ส่งผลให้ผู้เรียนต้องอาศัยจินตนาการและการเชื่อมโยงแนวคิดเป็นหลัก นอกจากนี้ ผู้เรียนส่วนใหญ่ยังขาด ประสบการณ์การทำ�ปฏิบัติการจริงในห้องปฏิบัติการ เช่น การสกัด DNA หรือการแยก DNA ด้วยเทคนิค เจลอิเล็กโทรฟอรีซิส (Gel Electrophoresis) จึงไม่สามารถเชื่อมโยงความรู้เชิงทฤษฎีกับการประยุกต์ใช้ใน สถานการณ์จริงได้อย่างมีความหมาย (สถาบันสงเสริมการสอนวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี. 2566ก) ภาพ 1 e-book : DNA Technology (การสร้างต้นกุหลาบที่ให้ดอกสีน้ำ�เงิน) ภาพ 2 กล่องส่องเจลจำ�ลองที่ด้านบนเป็นหลอดไฟ black light หรือ UVA และพับได้ ที่ปลอดภัย เนื่องจากเป็นหลอดไฟที่ใช้ในการปลูกต้นไม้ สำ�หรับกล่องส่อง เจลนั้นสามารถใช้กล่องกระดาษแล้วเจาะเป็นช่อง จำ�นวน 2 ช่อง โดย เป็นช่องสำ�หรับวางหลอดไฟ black light และช่องสำ�หรับถ่ายรูป (ภาพ 3) ซึ่งสามารถปรับขนาดของกล่องกระดาษได้ตามความเหมาะสมที่จะใส่ แผ่นเจลจำ�ลอง (กระดาษขนาด A4) แล้วสามารถถ่ายรูปได้ด้วยกล้อง สมาร์ตโฟนจากด้านบนของกล่อง