นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 260

30 | นิตยสาร สสวท. สรุป จากการพัฒนากิจกรรมนี้และการนำ�ไปอบรมครูวิชาชีววิทยา ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (รอบทดลองใช้) สามารถสรุปประเด็น สำ�คัญได้ดังนี้ การใช้แบบจำ�ลอง เช่น กล่องส่องเจลจำ�ลองและแผ่นเจล จำ�ลองเป็นตัวอย่างของการออกแบบสื่อการเรียนรู้ที่ช่วยให้เนื้อหาที่ยาก และซับซ้อนอย่างเทคโนโลยีทางดีเอ็นเอสามารถนำ�มาใช้ในห้องเรียนระดับ มัธยมศึกษาตอนปลายได้อย่างปลอดภัยและเข้าใจง่าย เมื่อผสมผสานกับ การจัดการเรียนรู้เชิงรุกยิ่งช่วยสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่สนุกสนานและ กระตุ้นการมีส่วนร่วมของผู้เรียน การเริ่มต้นบทเรียนด้วยการชิมและสังเกตความหลากหลายทาง พันธุกรรมของข้าวเป็นการเชื่อมโยงชีวิตจริงเข้ากับเนื้อหาวิทยาศาสตร์ และนำ�ไปสู่กิจกรรมอย่างการปรับปรุงพันธุ์ข้าวโดยใช้ข้อมูลจาก การวิเคราะห์เครื่องหมายโมเลกุล สิ่งเหล่านี้ทำ�ให้ผู้เรียนไม่เพียงได้รับความรู้ แต่ยังเกิดทักษะการคิดวิเคราะห์ การทำ�งานเป็นทีม และการมองเห็น บทบาทของวิทยาศาสตร์ต่อการแก้ปัญหา กิจกรรมนี้จึงน่าจะเป็นตัวอย่าง ของการจัดการเรียนรู้ที่ทำ�ให้ผู้เรียนสนุก เข้าใจง่าย และเป็นการเรียนรู้ ที่มีความหมาย ข้อแนะนำ�เพิ่มเติมสำ�หรับการนำ�กิจกรรมนี้ไปใช้ในชั้นเรียน 1. การนำ�เข้าสู่การสอนโดยการชิมข้าวแล้วใช้คำ�ถามเกี่ยวกับ ลักษณะของข้าวแต่ละชนิด เช่น ความหอม รสชาติ ประโยชน์ รวมทั้ง ถามความชอบ ถ้าไม่มีเวลาเพียงพอหรือไม่สามารถเตรียมข้าวได้ ครู สามารถปรับให้ผู้เรียนดูรูปข้าวชนิดต่างๆ ที่คิดว่าผู้เรียนรู้จักและเคย รับประทาน จากนั้นจึงใช้คำ�ถามเกี่ยวกับลักษณะของข้าวเพื่อสอบถาม ประสบการณ์เดิม 2. ข้อมูลจีโนไทป์และฟีโนไทป์ที่ได้จากการตรวจหาเครื่องหมาย โมเลกุลสามารถนำ�ไปสร้างกิจกรรมตอนที่ 2 ต่อได้ เพื่อให้เห็นการปรับปรุง พันธุ์ข้าวโดยใช้กฎการแยกและกฎการรวมกลุ่มอย่างอิสระของเมนเดล ซึ่ง นำ�มาใช้ในการอธิบายการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิต และทำ�นายโอกาสการเกิดฟีโนไทป์และจีโนไทป์ได้ เป็นการสร้างกิจกรรม ที่บูรณาการความรู้ซึ่งเหมาะกับการจัดเป็นกิจกรรมหลังจากที่ผู้เรียนได้ เรียนเนื้อหาพันธุศาสตร์ทั้งเรื่องเมนเดลและเทคโนโลยีทางดีเอ็นเอแล้ว 3. ถ้าต้องการเชื่อมโยงไปเรื่องวิวัฒนาการและการคัดเลือกโดย ธรรมชาติสามารถออกแบบกิจกรรมตอนที่ 3 ที่มีการคัดเลือกต้นข้าว แล้วมีการสุ่มภัยพิบัติ เช่น ฝนไม่ตกเกิดความแห้งแล้งหรือมีการระบาดของ โรคพืชเพื่อดูว่าต้นข้าวที่คัดเลือกไว้นั้นจะสามารถรอดชีวิตหรือตายไป 4. นอกจากจะสร้างแผ่นเจลจำ�ลองที่เป็นจีโนไทป์ของต้นข้าว ดังเช่นกิจกรรมนี้แล้ว ยังสามารถนำ�ไปสร้างเป็นลายพิมพ์ DNA (DNA Fingerprint) สำ�หรับการสอนเรื่องนิติวิทยาศาสตร์ เช่น การหาความสัมพันธ์ ของพ่อแม่ลูก หรือหาคนร้ายได้อีกด้วย สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กระทรวงศึกษาธิการ. (2568). หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ชีววิทยา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เล่ม 2 ตามผล การเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 . พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว. สถาบันสงเสริมการสอนวิทยาศาสตรและเทคโนโลยี. (2566ก). หัวขอที่ยากและสาเหตุของความยากในการเรียนรูวิทยาศาสตรระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย. [เอกสารไมไดตีพิมพ]. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2566ข). การศึกษาประสิทธิภาพและแนวทางการใช้สื่อดิจิทัลและบอร์ดเกมวิทยาศาสตร์ของ สสวท. ในชั้นเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และตอนปลาย . รายงานวิจัย [เอกสารไมไดตีพิมพ]. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2568). เ อกสารผู้เข้ารับการอบรม หลักสูตรรหัสแห่งชีวิต (Genetics: the Code of Life) การอบรมเพื่อส่งเสริมสมรรถนะการจัดการ เรียนรู้เชิงรุกของครูผู้สอนวิชาชีววิทยาในยุคดิจิทัล ระดับมัธยมศึกษาตอนปลายพันธุกรรม . เอกสารการอบรม. สิริชา ทวาทศปกรณ์. (2566). ก ารใช้เครื่องหมายดีเอ็นเอในการตรวจหายีนต้านทานโรคไหม้ โรคขอบใบแห้ง และเพลี้ยกระโดดสีน้ำ�ตาลในพันธุ์ข้าวพื้นเมืองในบางพื้นที่ของภาคเหนือ ตอนล่างประเทศไทย. วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิทยาศาสตร์ชีวภาพ, มหาวิทยาลัยนเรศวร. บรรณานุกรม ภาพจาก : https://www.monash.edu/__data/assets/image/0010/4026529/Bio-2-Gel-Electrolysis-set-up.png