นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 260

38 | นิตยสาร สสวท. ค ำ�ถามที่คุ้นหูนี้ไม่ได้เป็นเพียงเสียงบ่นของผู้เรียน แต่สะท้อนถึงปัญหา เชิงโครงสร้างของการศึกษาไทยที่ยังคงเน้นการเรียนรู้แบบอิงเนื้อหา (Content-based Learning) เป็นหลัก ส่งผลให้การเรียนการสอนมุ่งเป้า ไปที่การจดจำ�ข้อมูลตามตัวชี้วัดเพื่อการสอบผ่านมากกว่าการพัฒนา ความสามารถในการคิดวิเคราะห์และการประยุกต์ใช้ความรู้เพื่อแก้ปัญหา ในชีวิตจริง ผลลัพธ์ที่ชัดเจนปรากฏในรายงานการประเมิน PISA หลายปี ที่ผ่านมาที่ชี้ให้เห็นว่า นักเรียนไทยจำ�นวนไม่น้อยยังไม่สามารถใช้ความรู้ ทางวิทยาศาสตร์เพื่ออธิบายปรากฏการณ์ ออกแบบกระบวนการสืบเสาะ หรือใช้ข้อมูลอย่างมีเหตุผลได้ (PISA, 2022) ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการเรียนรู้ ของเด็กไทยยังคงหยุดอยู่แค่ระดับความรู้ความจำ� และขาดโอกาสในการ “เราจะรู้เรื่องนี้ไปทำ�ไมครับครู ?” พัฒนาไปสู่การใช้ความคิดขั้นสูงและการลงมือปฏิบัติจริง สาเหตุสำ�คัญ ประการหนึ่งคือ กรอบหลักสูตรที่มีตัวชี้วัดจำ�นวนมากและมุ่งวัดผลด้านความรู้ เป็นหลัก ทำ�ให้การพัฒนาทักษะที่จำ�เป็นและคุณค่าทางเจตคติถูกละเลยไป ในขณะที่โลกกำ�ลังเปลี่ยนผ่านอย่างรวดเร็ว หลายประเทศจึง หันมาให้ความสำ�คัญกับการพัฒนาหลักสูตรฐานสมรรถนะ (Competency- Based Curriculum) ซึ่งเน้นการสร้าง “ความสามารถในการนำ�ความรู้ไปใช้ ได้จริง” โดยองค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ (OECD) ได้นิยามสมรรถนะว่าคือ การบูรณาการที่สมดุลระหว่าง ความรู้ (Knowledge) ทักษะ (Skills) และ ทัศนคติและคุณค่า (Attitudes & Values) (OECD, 2018) ดังภาพ 1 ภาพ 1 การบูรณาการความรู้ ทักษะ และเจตคติเพื่อพัฒนาสมรรถนะสู่การปฏิบัติ ที่มา: องค์การเพื่อความร่วมมือและการพัฒนาทางเศรษฐกิจ (2018) ภาพ 2 กรอบสมรรถนะหลักของผู้เรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน ที่มา: ปรับจากสำ�นักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (2564) การเปรียบเทียบหลักสูตรฐานสมรรถนะกับระบบการศึกษาเดิม จึงเผยให้เห็นว่า การมุ่งวัดเพียงความรู้นั้นจำ�กัดโอกาสในการพัฒนาตนเอง และการเรียนรู้เชิงลึกของผู้เรียน การจัดการเรียนรู้ฐานสมรรถนะจึงเป็น ทิศทางที่จำ�เป็นในการสร้างพื้นที่ให้ผู้เรียนได้ลงมือทำ�จริง คิดวิเคราะห์ สะท้อนผล และปรับปรุงตนเอง เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ที่มีความหมายและ เชื่อมโยงกับบริบทของโลกในยุคใหม่และสังคมรอบตัว ดังนั้น ในช่วงของการเปลี่ยนผ่านจากหลักสูตรอิงมาตรฐาน ไปสู่หลักสูตรฐานสมรรถนะ การพัฒนาคุณภาพผู้เรียนจึงจำ�เป็นต้องอาศัย ความอดทนและการดำ�เนินการปรับเปลี่ยนอย่างค่อยเป็นค่อยไป (สำ�นักงาน เลขาธิการสภาการศึกษา, 2564) ตามแนวทางของสำ�นักงานเลขาธิการ สภาการศึกษาที่ได้จัดทำ�กรอบสมรรถนะหลักของผู้เรียนระดับการศึกษา ขั้นพื้นฐานดังภาพ 2