นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 260

ปีที่ 54 ฉบับที่ 260 พฤษภาคม - มิถุนายน 2569 | 39 แนวทางสะเต็มศึกษาเพื่อพัฒนาสมรรถนะ สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) ได้ตระหนักถึงความสำ�คัญของการพัฒนาการเรียนรู้ด้านสะเต็มศึกษาเพื่อ เสริมสร้างทักษะและสมรรถนะที่จำ�เป็นต่อการดำ�รงชีวิตในศตวรรษที่ 21 ตามแนวทางสะเต็มศึกษา (STEM Education) ที่มุ่งเน้นการบูรณาการองค์ความรู้ วิทยาศาสตร์ (Science) เทคโนโลยี (Technology) วิศวกรรมศาสตร์ (Engineering) และคณิตศาสตร์ (Mathematics) เข้าด้วยกันเพื่อให้ ผู้เรียนสามารถประยุกต์ความรู้มาใช้ในการแก้ปัญหาในชีวิตจริงและพัฒนา นวัตกรรมหรือผลงานที่เป็นประโยชน์ต่อการดำ�เนินชีวิตและอาชีพ ทั้งนี้ การจัดการเรียนรู้ตามแนวทางสะเต็มศึกษายังนำ�กระบวนการออกแบบ เชิงวิศวกรรม (Engineering Design Process) มาใช้เป็นแนวทางสำ�คัญ เพื่อสนับสนุนให้ผู้เรียนได้ฝึกการคิดวิเคราะห์และสร้างสรรค์ผลงาน (สสวท., 2559) กิจกรรมสะเต็มศึกษาสีเทียนรักษ์โลกเพื่อพัฒนาสมรรถนะ กิจกรรมสะเต็มศึกษาสีเทียนรักษ์โลกจากธรรมชาติเหมาะสำ�หรับ นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 เนื่องจากกิจกรรมได้รับการออกแบบขึ้น ภายใต้แนวทางสะเต็มศึกษาที่บูรณาการองค์ความรู้วิทยาศาสตร์ เรื่อง การเปลี่ยนแปลงสถานะของสสารกับเทคโนโลยี เรื่องการเลือกใช้เครื่องมือ ในการทำ�กิจกรรม และคณิตศาสตร์ เรื่องอัตราส่วนและการชั่ง ตวง วัด โดยอาศัยขั้นตอนการออกแบบเชิงวิศวกรรมเป็นแกนหลักเพื่อให้ ผู้เรียนเข้าใจการทำ�งานอย่างเป็นขั้นตอน รู้จักวางแผนการแก้ปัญหา ใช้ ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าภายใต้ข้อจำ�กัด คิดค้นหาแนวทางที่หลากหลายเพื่อ แก้ปัญหาอย่างเหมาะสมและเกิดประโยชน์สูงสุด โดยมีรายละเอียด การจัดการเรียนการสอนตามขั้นตอนการจัดกิจกรรมสะเต็มศึกษา (สสวท., 2559) ดังแสดงในตาราง ทั้งนี้ สมรรถนะที่ผู้เขียนตั้งใจพัฒนาในกิจกรรมสีเทียนรักษ์โลกคือ สมรรถนะหลักด้านการคิดขั้นสูงและการพัฒนานวัตกรรม (Higher Order Thinking Skills and Innovation Development) ซึ่งเป็นสมรรถนะที่ ผู้เรียนจะสามารถคิดวิเคราะห์และแก้ไขปัญหา โดยเริ่มจากการระบุปัญหา การวิเคราะห์ความเชื่อมโยงกับตนเองและผู้อื่น การค้นหาสาเหตุ วิธีแก้ไข ที่หลากหลายพร้อมคาดการณ์ผลลัพธ์ และการลงมือแก้ปัญหาตามขั้นตอน ที่กำ�หนดจนสำ�เร็จและนำ�ไปสู่การออกแบบนวัตกรรมที่สามารถนำ�มาใช้ แก้ปัญหาหรือตอบสนองความต้องการในชีวิตจริง โดยผู้เรียนสามารถ ระบุจุดเด่นและข้อจำ�กัดของนวัตกรรมนั้นได้ (สำ�นักงานเลขาธิการ สภาการศึกษา, 2564) ตาราง รายละเอียดการจัดกิจกรรมสะเต็มศึกษาสีเทียนรักษ์โลก ขั้นตอน 1. การระบุปัญหา (Define) ขั้นนี้นักเรียนจะทำ�ความเข้าใจปัญหาและ วิเคราะห์เงื่อนไขหรือข้อจำ�กัดของสถานการณ์ ปัญหาเพื่อกำ�หนดขอบเขตของปัญหา โดย สถานการณ์ที่ครูกำ�หนดจะเป็นสถานการณ์ ที่นักเรียนสามารถพบเจอได้ในชีวิตจริง 2. รวบรวมข้อมูล (Discover) นักเรียนรวบรวมข้อมูลและแนวคิดทาง วิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ และเทคโนโลยี ที่เกี่ยวข้องกับแนวทางการแก้ไขปัญหา ประเมินความเป็นไปได้ ข้อดีและข้อจำ�กัด ผ่านการสืบค้นข้อมูลด้วยตนเองจาก แหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ ภาพ 3 สีเทียนในท้องตลาด ภาพ 4 QR code ของใบกิจกรรม 1) นักเรียนสังเกตสีเทียนสำ�เร็จรูปที่ขาย ในตลาดแล้วร่วมกันอภิปรายเพื่อทำ�ความเข้าใจ ปัญหาและเงื่อนไขของการสร้างสีเทียนธรรมชาติ 2) ครูกระตุ้นด้วยการใช้คำ�ถาม โดยนักเรียน ร่วมกันแสดงความคิดเห็น ดังนี้ • “สีเทียนเหล่านี้ทำ�มาจากอะไร” • สารเคมีในสีเทียนส่งผลกระทบ ต่อนักเรียนและสิ่งแวดล้อมอย่างไรบ้าง • นักเรียนจะสามารถสร้างสีเทียนจาก ธรรมชาติที่ปลอดภัย เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยสีเทียนต้องสามารถใช้งานได้จริง มี ความแข็งแรง เรียบเนียนและมีสีที่เข้มติดทน ได้อย่างไร 1) นักเรียนแบ่งกลุ่มๆ ละ 4 คน เพื่อค้นหา ข้อมูลเกี่ยวกับวัตถุดิบธรรมชาติที่สามารถ ใช้ทำ�สีเทียนแทนสารเคมีได้ โดยศึกษา คุณสมบัติ ความเหมาะสม และแหล่งที่มาที่ น่าเชื่อถือ พร้อมบันทึกข้อมูลในใบกิจกรรม 2) นักเรียนนำ�เสนอข้อมูลวัตถุดิบธรรมชาติ ที่ได้ค้นหา ครูกระตุ้นด้วยการใช้คำ�ถาม แนวทางการจัดการเรียนรู้ ใบกิจกรรม/ภาพกิจกรรม