นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 261

ปีที่ 54 ฉบับที่ 261 กรกฎาคม - สิงหาคม 2569 | 51 การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเกี่ยวข้องกับอาหารและการเกษตรอย่างไร อาหารที่เราบริโภคทุกวันนี้เป็นผลผลิตจากธรรมชาติ ไม่ว่าจะ มาจากการเกษตรกรรม การปศุสัตว์ หรือการประมง เมื่อสภาพภูมิอากาศ เปลี่ยนแปลง แหล่งวัตถุดิบหรือผลผลิตจากธรรมชาติ การเกษตรกรรม การปศุสัตว์ การประมง จะได้รับผลกระทบโดยตรง การเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศส่งผลให้ระดับน้ำ�ทะเลสูงขึ้น น้ำ�ทะเลมีความเป็นกรดเพิ่มขึ้น อุณหภูมิอากาศเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ความแปรปรวนรูปแบบ การตกของฝน ภัยแล้ง น้ำ�ท่วม ผลกระทบเหล่านี้ส่งผลต่อชีวิตประจำ�วัน ของเรา เช่น อากาศร้อนเกินไป ไก่ไม่ออกไข่ ไข่ไก่ราคาสูงขึ้น ภัยแล้ง ทำ�ให้ผลผลิตมะนาวลดลงราคาพุ่งสูง น้ำ�ท่วมทำ�ให้พืชผักเสียหายราคา แพงขึ้น โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติประจำ�ประเทศไทย (United Nations Development Programme: UNDP Thailand ได้รวบรวม ข้อมูลเกี่ยวกับผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีต่อ การเกษตรของประเทศไทย ได้แก่ การเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิอากาศโดยช่วง คริสตศักราช 2011-2021 อุณหภูมิอากาศสูงกว่าอุณหภูมิอากาศเฉลี่ยรายปี 0.09 องศาเซลเซียส รูปแบบการตกของฝนคาดเดาได้ยาก โดยในปี 2017 มีปริมาณฝนที่ตกหนักมากนับตั้งแต่มีการบันทึกข้อมูลในปี ค.ศ.​1951 ขณะเดียวกัน ปี ค.ศ.​2019 กลับมีปริมาณฝนตกน้อยที่สุดในรอบ 40 ปี ในส่วนของแนวโน้มของข้อมูล พบว่าอุณหภูมิผิวน้ำ�ทะเลมีแนวโน้มสูงขึ้น ต่อเนื่อง จำ�นวนวันที่ฝนตกต่อเนื่องมีแนวโน้มลดลง มีความแปรปรวน ของปริมาณฝนตกรายวันสูงสุดในรอบ 5 วัน (ดังภาพ 1) เมื่อสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม การเกษตร การปศุสัตว์ หรือ การประมงย่อมได้รับผลกระทบตามมา สำ�หรับพืชเศรษฐกิจของไทย จากข้อมูลที่เผยแพร่โดย UNDP Thailand คาดการณ์ว่า ผลผลิตของ พืชเศรษฐกิจ 10 ชนิด มีแนวโน้มลดลงจากเดิม ดังนี้ ยางพาราร้อยละ 125.64 ลำ�ไยร้อยละ 98.22 ทุเรียน 49.36 ลิ้นจี่ 19.07 สับปะรด 17.44 ส้มร้อยละ 13.37 ข้าวโพดร้อยละ 11.28 มังคุดร้อยละ 7.92 ปาล์มน้ำ�มัน ร้อยละ 4.8 และอ้อยร้อยละ 4.33 ตามลำ�ดับ แต่เมื่อประเมินกับมูลค่า ผลกระทบทางเศรษฐกิจใน 5 ลำ�ดับแรก พบว่า ทุเรียนมีมูลค่าความเสียหาย มากที่สุด รองลงมาเป็นอ้อย ข้าวโพด ลำ�ไย และยางพารา และเมื่อมอง ในมิติของจำ�นวนครัวเรือนเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบ 5 ลำ�ดับแรก พบว่า เกษตรกรผู้ปลูกยางพารามีจำ�นวนครัวเรือนที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด รองลงมาเป็นปาล์มน้ำ�มัน ทุเรียน อ้อย และลำ�ไย ตามลำ�ดับ (ภาพ 2) ภาพ 1 ความร้อน ความแห้งแล้ง และการเปลี่ยนของฤดูกาล: ผลของการเปลี่ยนแปลง สภาพภูมิอากาศที่มีต่อการเกษตรของไทย มาจาก UNDP Thailand (2025) ภาพ 2 การคาดการณ์ผลของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีต่อผลผลิตการเกษตรของไทย มาจาก UNDP Thailand (2025) ความร้อน ภัยแล้ง และ การเปลี่ยนของฤดูกาล: การคาดการณ์ การเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิ: พืชเศรษฐกิจ ปริมาณผลผลิต ที่ลดลง (%) ยางพารา สับปะรด (ครัวเรือนเกษตรกรที่ปลูกสับปะรดส่งโรงงาน) (ครัวเรือนเกษตรกรที่ปลูกอ้อยส่งโรงงาน) ข้าวโพด ปาล์มน้ำ�มัน ทุเรียน ลำ�ไย ส้ม มังคุด อ้อย ลิ้นจี่ ผลกระทบทาง เศรษฐกิจ (บาท)* จำ�นวนครัวเรือน** ความแปรปรวนของรูปแบบการตกของฝน: รูปแบบ: ปี ค.ศ. 2011-2021 อุณหภูมิอากาศสูงกว่าอุณหภูมิอากาศ เฉลี่ยรายปี 0.09 องศาเซลเซียส ในปี ค.ศ. 2017 มีปริมาณฝนที่ตกหนักมากนับตั้งแต่ มีการบันทึกข้อมูลในปี ค.ศ. 1951 ในปี ค.ศ. 2519 มีฝนตกน้อยที่สุดในรอบ 40 ปี การเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิผิวน้ำ�ทะเลอย่างต่อเนื่อง การลดลงอย่างต่อเนื่องของจำ�นวนวันที่ฝนตกติดต่อกัน ความแปรปรวนของปริมาณฝนตกรายวันสูงสุดในรอบ 5 วัน การเพิ่มจำ�นวนวันที่อุณหภูมิสูงกว่า 35 องศาเซลเซียส จาก 1.9 วัน ในปี 1950 เป็น 49.43 วัน ในรอบ 70 ปี เกษตรกรไทยจะเผชิญกับสถานการณ์ที่ยากลำ�บาก แรงงานร้อยละ 30 หรือ 5.8 ล้านครัวเรือนที่ทำ�การเกษตรแบบดั้งเดิมที่พึ่งพากับสภาพอากาศ ที่มา: สำ�นักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (2022a). อ้างถึงในแผนปฏิบัติการสำ�หรับภาคเกษตรของไทย 2023-2027 กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (CCAPA) ที่มา: CIAT (2012) อ้างถึงในแผนปฏิบัติการสำ�หรับภาคเกษตรของไทย 2023-2027 กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (CCAPA) สำ�นักงานเศรษฐกิจการเกษตร (2024a) สำ�นักงานเศรษฐกิจการเกษตร (2024b) ผลของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่มีต่อการเกษตรของไทย ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลง สภาพอากาศต่อผลผลิตทางการเกษตร (ปี 2010-2050) ประเทศไทยมีพื้นที่ การเกษตรจำ�นวน 153,184,527 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 47.77 ของพื้นที่ทั้งหมด เมื่อมองในระดับโลก จะเห็นว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ส่งผลกระทบต่อราคาอาหารอย่างชัดเจน ข้อมูลจาก Climate Central ได้เผยแพร่การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ ได้แก่ ความร้อน ภัยแล้ง และ น้ำ�ท่วม ส่งผลให้ราคาอาหารของประเทศต่างๆ เพิ่มสูงขึ้น โดยการเพิ่มขึ้น ของอุณหภูมิทำ�ให้ราคาโกโก้ในประเทศกานาและประเทศไอวอรี่โคสต์ เพิ่มขึ้นร้อยละ 280 ขณะที่ภัยแล้งส่งผลให้ราคาของพืชผักในรัฐ แคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกาสูงขึ้นร้อยละ 80 ราคากาแฟในประเทศ บราซิลสูงขึ้นร้อยละ 55 และราคาน้ำ�มันมะกอกในประเทศอิตาลีและสเปน ผลกระทบทางเศรษกิจ (หน่วยพันล้านบาท)*