IPST262

16 | นิตยสาร สสวท. “กลัวเลนส์ชนสไลด์มากๆ ค่ะ เลยไม่กล้าปรับกล้อง” “มองไปก็เห็นแค่แสง ไม่เห็นเซลล์แบบที่ครูบอกเลย ไม่รู้ต้องปรับตรงไหนก่อนครับ” “ตอนแรกผมไม่เคยรู้เลยว่าต้องเริ่มจากเลนส์ 4x ทุกครั้ง” เ สียงสะท้อนเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องแปลกในห้องปฏิบัติการชีววิทยาเพราะ สำ�หรับนักเรียนหลายคนกล้องจุลทรรศน์ไม่ใช่อุปกรณ์ที่คุ้นชิน การ ปรับกล้องจุลทรรศน์จนมองเห็นเซลล์ได้อย่างชัดเจนจึงไม่ใช่เรื่องง่ายใน ครั้งแรกๆ กล้องจุลทรรศน์เป็นเหมือน “ประตูสู่โลกจิ๋ว” ที่เปิดให้นักเรียน ได้สำ�รวจความซับซ้อนของสิ่งมีชีวิตในระดับเซลล์ สังเกตสิ่งที่มองไม่เห็น ด้วยตาเปล่า และเชื่อมโยงเนื้อหาที่เรียนกับประสบการณ์ตรงที่จับต้องได้ การใช้กล้องจุลทรรศน์ยังเป็นจุดเริ่มต้นในการฝึกฝนทักษะที่สำ�คัญ เช่น การสังเกต การลงมือปฏิบัติ และการแปลความหมายของสิ่งที่สังเกต อย่างมีเหตุผล แต่การจัดปฏิบัติการใช้กล้องจุลทรรศน์ในห้องปฏิบัติการจริงยังมี ความท้าทายไม่น้อย เช่น กล้องจุลทรรศน์มีจำ�นวนจำ�กัดไม่เพียงพอ บางเครื่องชำ�รุด นักเรียนหลายคนขาดทักษะพื้นฐานในการใช้ กล้องจุลทรรศน์ อีกทั้งครูไม่สามารถสังเกตทักษะการใช้กล้องของนักเรียน ได้อย่างทั่วถึง จึงเพิ่มความเสี่ยงต่อการทำ�ให้อุปกรณ์ที่มีราคาและมี ความละเอียดอ่อนเสียหายได้ง่าย เพื่อช่วยให้ครูสามารถประเมินทักษะการใช้กล้องของนักเรียน ได้อย่างมีระบบ สสวท. ได้พัฒนา “แบบสังเกตทักษะการใช้กล้องจุลทรรศน์ ใช้แสงเชิงประกอบ” สำ�หรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย แบบสังเกตนี้ออกแบบเพื่อให้ครูสามารถนำ�ไปใช้ในห้องเรียนได้ ทั้งเพื่อ การประเมินเพื่อพัฒนา (Formative Assessment) และใช้เป็นแนวทาง ในการฝึกทักษะของนักเรียนอย่างเป็นขั้นตอน โดยประเมินตั้งแต่การเริ่ม ใช้งานกล้องจุลทรรศน์ การปรับกล้องจุลทรรศน์เพื่อศึกษาสไลด์ตัวอย่าง ไปจนถึงการเก็บกล้องจุลทรรศน์ รวมรายการประเมินทั้งหมด 7 รายการ ดังตาราง ตาราง การประเมินทักษะการใช้กล้องจุลทรรศน์ สัดส่วน คะแนน รายการ รายละเอียด A. การเริ่มใช้งานกล้องจุลทรรศน์ B. การจัดวางสไลด์ C. การปรับกำ�ลังขยาย D. การปรับความชัดของภาพ E. การปรับตำ�แหน่งของภาพ F. การปรับความสว่างของภาพ G. การเก็บกล้องจุลทรรศน์ 2 2 4 3 1 1 3 16 เปิดสวิตช์แหล่งกำ�เนิดแสงของกล้องจุลทรรศน์ ผู้ศึกษามองผ่านเลนส์ใกล้ตา ด้วยตาทั้งสองข้างในการสังเกตตัวอย่าง วางสไลด์ที่ต้องการศึกษาบนแท่นวางวัตถุและยึดสไลด์เข้ากับที่จับของ ตัวเลื่อนสไลด์ เลื่อนให้ตัวอย่างบนสไลด์อยู่ตรงกลางช่องของแท่นวางวัตถุ เริ่มต้นศึกษาจากเลนส์ใกล้วัตถุที่กำ�ลังขยายต่ำ�สุด และค่อยๆ ปรับกำ�ลังขยาย สูงขึ้น โดยจับแป้นที่เลนส์ใกล้วัตถุติดอยู่ และผู้ศึกษาสามารถระบุกำ�ลังขยาย ของภาพที่กำ�ลังศึกษาได้ ปรับภาพโดยหมุนปุ่มปรับภาพหยาบให้เห็นภาพใต้กล้อง จากนั้นปรับ ปุ่มปรับภาพละเอียดเพื่อให้ภาพชัด โดยไม่ใช้ปุ่มปรับภาพหยาบเมื่อใช้เลนส์ ใกล้วัตถุที่กำ�ลังขยายสูง (40x) ใช้ตัวเลื่อนสไลด์เพื่อปรับตำ�แหน่งของสไลด์ให้บริเวณที่ต้องการศึกษา อยู่ในตำ�แหน่งที่ต้องการภายใต้กล้องจุลทรรศน์ ปรับปุ่มควบคุมระดับความเข้มแสงและ/หรือปรับไดอะแฟรมเพื่อให้ได้ภาพ ที่มีความสว่างที่พอเหมาะ หมุนเลนส์ใกล้วัตถุจากที่ศึกษาไปที่กำ�ลังขยายต่ำ�สุด (4x) โดยไม่เลื่อนผ่าน เลนส์ 100x แล้วนำ�สไลด์ออก ปิดสวิตช์แหล่งกำ�เนิดแสง เก็บสายไฟให้ เรียบร้อย และยกกล้องจุลทรรศน์โดยจับที่แขนของกล้องและใช้มือรองที่ฐาน คะแนนรวม