IPST262

38 | นิตยสาร สสวท. เราเคยคิดหรือไม่ว่าคำ�พูดที่มักจะได้ยินบ่อยครั้งเช่นการใช้ขวดพลาสติกใส่น้ำ�ดื่มไม่ดี ควรใช้ขวดพกพาใส่น้ำ�ถึงจะช่วยโลกได้” และเราเคยคิดต่ออีกหรือไม่ว่า “ขวดน้ำ�พลาสติกนี้ผลิตมาจากวัตถุดิบอะไรบ้าง?” “เราควรใช้ขวดนี้กี่ครั้ง?” “เราจะ กำ�จัดขวดพลาสติกนี้ได้อย่างไร” ถ้าเราฝึกตั้งคำ�ถามต่อเนื่องแบบนี้บ่อยๆ คำ�ถามลักษณะนี้จะช่วยพัฒนาความคิดของเรา อย่างเป็นระบบซึ่งเป็นความท้าทายทำ�ให้เกิดความคิดเชิงวิเคราะห์ การให้เหตุผลบนพื้นฐานของหลักฐานและความเข้าใจ อย่างชัดเจนเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างกิจกรรมของมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม ทักษะและกระบวนการเหล่านี้จะช่วยให้เรา สามารถเตรียมรับและปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องได้อย่างสร้างสรรค์และมี ความรับผิดชอบต่อโลกร่วมกัน การผลิตสินค้าเพื่อสนองความสะดวกในการดำ�เนินชีวิตของมนุษย์มีส่วนอย่างยิ่งในการเร่ง ให้เกิดการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ เกิดการปล่อยแก๊สเรือนกระจกเป็นจำ�นวนมาก สิ่งเหล่านี้จะส่งผลกระทบย้อนกลับมายัง การดำ�รงชีวิตของเรา ก ารส่งเสริมความฉลาดรู้ด้านภูมิอากาศ (Climate Literacy) และ ความตระหนักทางด้านสิ่งแวดล้อม (Environment Awareness) ให้กับ พลเมืองจึงมีความสำ�คัญอย่างยิ่งเพื่อให้พลเมืองมีความสามารถในการ จัดการตนเองต่อประเด็นปัญหาด้านสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม ที่เปลี่ยนแปลงในปัจจุบัน การประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมจาก กิจกรรมที่เราดำ�เนินการหรือเกี่ยวข้องกับการใช้ชีวิตประจำ�วันจึงเป็น ทางหนึ่งที่จะทำ�ให้เราเกิดความตระหนักในการอุปโภคและบริโภคในชีวิต ประจำ�วัน การประเมินวัฏจักรชีวิตผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Assessment: LCA) จะช่วยให้เราเข้าใจผลกระทบที่เกิดขึ้นและเลือกแนวทางที่เหมาะสม ในการบริโภค Life Cycle Assessment (LCA) คืออะไร การประเมินวัฏจักรชีวิตผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Assessment: LCA) เป็นเครื่องมือที่ใช้ในการวิเคราะห์และประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม ที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ บริการ หรือกิจกรรมต่างๆ ตลอดวัฏจักรชีวิต ในเชิงปริมาณมลพิษที่เกิดขึ้นและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมที่เกิดจาก การผลิตผลิตภัณฑ์ บริการ หรือกิจกรรมต่างๆ โดยพิจารณาครอบคลุม ตั้งแต่ การได้มาซึ่งวัตถุดิบ กระบวนการผลิต การขนส่ง การใช้งาน/ บริโภค การกำ�จัดทิ้งหลังหมดอายุการใช้งาน/บริโภค รวมถึงการแปรรูป ภาพ 1 กระบวนการประเมินวัฏจักรชีวิตผลิตภัณฑ์ (Life Cycle Assessment: LCA) ที่มา: Cucurachi et al. 2019 การหมุนเวียนนำ�กลับมาใช้ใหม่ หรือการใช้ซ้ำ� หรืออาจกล่าวได้ว่า พิจารณาตั้งแต่เกิดจนตาย (Cradle to Grave) กรอบแนวคิดการประเมิน LCA ตามมาตรฐานสากล ISO 14040/14044 ทำ�ได้อย่างไร การจัดทำ� LCA ตามมาตรฐานสากล ISO 14040 และ 14044 มีกรอบแนวคิดหลักในการประเมิน 4 ขั้นตอนดังนี้ 1. กำ�หนดเป้าหมายและขอบเขต (Goal and Scope Definition) โดยกำ�หนดวัตถุประสงค์ ขอบเขต และกลุ่มเป้าหมายของการประเมิน 2. การวิเคราะห์บัญชีรายการ (Inventory Analysis) รวบรวม ข้อมูลรายละเอียดที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการผลิต เช่น ปริมาณการใช้ พลังงาน วัตถุดิบ และมลพิษที่ปล่อยออกมาในแต่ละขั้นตอน 3. การประเมินผลกระทบ (Impact Assessment) นำ�ข้อมูล ของบัญชีรายการมาวิเคราะห์ และประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม เช่น การประเมินค่าศักยภาพในการทำ�ให้เกิดภาวะโลกร้อน (Global Warming Potential: GWP) ปริมาณการใช้น้ำ� 4. การแปลผล (Interpretation) วิเคราะห์และสรุปผลเพื่อ นำ�ไปใช้ปรับปรุงและตัดสินใจลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ภาพ 2 กรอบการประเมิน LCA ตามมาตรฐานสากล ISO 14040/14044 ที่มา: Bayer et al. 2009