IPST262

ปีที่ 54 ฉบับที่ 262 กันยายน - ตุลาคม 2569 | 39 ทำ�ไมต้องทำ� LCA? Life Cycle Assessment (LCA) เป็นเครื่องมือสำ�คัญในการ ประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมตลอดวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ บริการ หรือกิจกรรมต่างๆ ช่วยให้องค์กรยุคใหม่ได้รับแนวทางการช่วยลด ผลกระทบสิ่งแวดล้อม ทำ�ให้เห็นภาพรวมของกระบวนการผลิต เช่น จุดที่ สร้างมลพิษในกระบวนการผลิต จุดที่สิ้นเปลืองพลังงานหรือวัตถุดิบโดย ไม่จำ�เป็นเพื่อนำ�ไปปรับปรุงและแก้ไขยังช่วยสนับสนุนความยั่งยืนผ่านการ ส่งเสริมการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพและการพัฒนานวัตกรรมที่ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมซึ่งเป็นพื้นฐานสำ�คัญในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม หากพบผลกระทบจากการปล่อยแก๊สเรือนกระจก และมีมาตรการในกระบวนการผลิตโดยมีการลดการปล่อยแก๊สเรือนกระจก ซึ่งจะช่วยเพิ่มขีดความสามารถทางการค้าตอบโจทย์มาตรการทางการค้า สากล เช่น มาตรการปรับคาร์บอนก่อนเข้าพรมแดนของยุโรป หรือ EU-CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) สำ�หรับองค์กรภาครัฐ หรือผู้ประกอบการที่ดำ�เนินการจัดทำ� LCA ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยประกอบการ ตัดสินใจในการออกแบบนโยบายและเลือกใช้วัตถุดิบที่เหมาะสม ในกระบวนการผลิต ภาพ 3 มาตรการปรับคาร์บอนก่อนเข้าพรมแดน (Carbon Border Adjustment Mechanism: CBAM) ที่มา: ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย LCA มีความสอดคล้องโดยตรงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) เป้าหมายที่ 12 การผลิต และการบริโภคที่ยั่งยืน (Responsible Consumption and Production) และสนับสนุนเป้าหมายที่ 9 อุตสาหกรรม นวัตกรรม และโครงสร้างพื้นฐาน (Industry, Innovation and Infrastructure) และเป้าหมายที่ 11 เมือง และชุมชนที่ยั่งยืน (Sustainable Cities and Communities) นอกจากนี้ ผลลัพธ์จากการประเมิน LCA ยังสามารถนำ�ไปใช้สนับสนุนเป้าหมายอื่นๆ ได้แก่ เป้าหมายที่ 3 สุขภาพและความเป็นอยู่ที่ดี (Good Health and Well-Being) เป้าหมายที่ 6 น้ำ�สะอาดและการสุขาภิบาล (Clean Water and Sanitation) เป้าหมายที่ 13 การรับมือการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ (Climate Action) เป้าหมายที่ 14 ทรัพยากรทางน้ำ� (Life Below Water) และเป้าหมายที่ 15 ระบบนิเวศบนบก (Life on Land) จาก การลดการใช้ทรัพยากร การปล่อยมลพิษ และผลกระทบต่อระบบนิเวศ ตลอดห่วงโซ่ของผลิตภัณฑ์ แนวทางประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนรู้ LCA กับการเรียนรู้การ เปลี่ยนแปลงภูมิอากาศระดับโรงเรียน การประยุกต์ใช้กระบวนการ LCA เป็นกิจกรรมหนึ่งที่ช่วยพัฒนา ความฉลาดรู้ด้านภูมิอากาศ โดยจะช่วยพัฒนาความคิดเชิงระบบ (System Thinking) มีลักษณะประกอบด้วย คิดแบบองค์รวม (Holistic) การคิด ที่สัมพันธ์กับการมองบริบท (Context) คิดเป็นลำ�ดับขั้น (Hierarchy) คิดแบบมีปฏิสัมพันธ์ต่อกัน (Interaction) และคิดแบบวงจรป้อนกลับ (Feedback-loop) (ฤทัยรัตน์ ชิดมงคล และสมยศ ชิดมงคล, 2560) โดย LCA จะช่วยให้ผู้ทำ�กิจกรรมเข้าใจแหล่งกำ�เนิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม หรือแหล่งปล่อยแก๊สเรือนกระจก วิเคราะห์ข้อมูลโดยการให้เหตุผลบน พื้นฐานของหลักฐาน พร้อมสามารถตัดสินใจโดยใช้เหตุผลและพัฒนา ความเป็นพลเมืองด้านสิ่งแวดล้อม ตัวอย่างแนวทางการประยุกต์ใช้ LCA กับการเรียนรู้การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศในระดับโรงเรียนที่สามารถนำ�ไป ประยุกต์ใช้เพื่อพัฒนาความคิดเชิงระบบ ความคิดเชิงวิเคราะห์ การให้เหตุผล บนพื้นฐานของหลักฐาน และความเข้าใจอย่างชัดเจนเกี่ยวกับความสัมพันธ์ ระหว่างกิจกรรมของมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม ตัวอย่างกิจกรรม “ตามรอยเส้นทางอาหารโปรดของฉัน” ขอยกตัวอย่างการเริ่มต้นเรียนรู้เพื่อประเมินผลกระทบ สิ่งแวดล้อมจากสิ่งใกล้ตัวโดยการประเมินอย่างง่ายเน้นที่การประเมินตัวหลัก ที่มีการใช้พลังงานและของเสียที่เกิดขึ้นในแต่ละขั้นตอน การทำ�กิจกรรมให้ นักเรียนวิเคราะห์ และสืบค้นข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับเส้นทางของผลิตภัณฑ์ ทั้งระบบ ตั้งแต่ใช้วัตถุดิบอะไรในการผลิต วัตถุดิบแต่ละชนิดเดินทาง มาได้อย่างไร โดยเชื่อมโยงกับพลังงานที่ใช้ และของเสียที่เกิดขึ้นจากการผลิต ในแต่ละขั้นตอน ในที่นี้ขอยกตัวอย่างอาหารโปรดของฉัน คือ มันฝรั่งทอด (French Fries) โดยมีขั้นตอนหลัก 7 ขั้นตอน ตั้งแต่การปลูกและ เก็บเกี่ยวมันฝรั่ง การแปรรูปเป็นมันฝรั่งแช่แข็ง การขนส่งโดยการแช่แข็ง การจัดจำ�หน่าย การแปรรูปเป็นมันฝรั่งทอด การบริโภค และการกำ�จัดทิ้ง โดยแต่ละขั้นตอนให้นักเรียนวิเคราะห์ว่ามีการใช้พลังงานอะไรบ้าง และ เกิดของเสียอะไรบ้าง รายละเอียดดังภาพ 4 ซึ่งหากเพิ่มความเชื่อมโยง กับคาร์บอนฟุตพริ้นท์ (Carbon Footprint) ก็จะทำ�ให้ทราบถึงแหล่ง ที่มีการปล่อยแก๊สเรือนกระจก นอกจากนี้ อาจจะลองให้นักเรียนได้ลงมือ ปฏิบัติในการสืบค้นข้อมูล วิเคราะห์ และสร้างแผนภาพวัฏจักรชีวิตของ ผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำ�วันเพิ่มเติม เช่น เสื้อยืด น้ำ�ดื่มบรรจุขวด โดยกระบวนการเหล่านี้จะช่วยให้นักเรียนเกิดความคิดเชิงระบบได้