IPST262

42 | นิตยสาร สสวท. จากแนวคิดดังกล่าวทำ�ให้สื่อการเรียนรู้ถูกกำ�หนดรูปแบบ การนำ�เสนอ โดยพิจารณาจากผู้เรียนมากกว่าเนื้อหาที่ผู้เรียนจะได้เรียนรู้ อย่างไรก็ตาม จากการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับรูปแบบการเรียนรู้ของผู้เรียน กลับไม่พบหลักฐานยืนยันว่าการจัดการเรียนรู้ที่ปรับตามความชอบ ส่วนบุคคลจะช่วยให้ผลการเรียนดีขึ้นจริง (American Psychological Association, 2023) ซึ่งอาจส่งผลให้เสียเวลาและทรัพยากรเพื่อระบุความชอบ หรือความถนัดของผู้เรียน ทางศูนย์วิจัย Centre for Educational Neuroscience โดย University College London (UCL) จึงเสนอว่า การสอนรูปแบบผสมผสาน (Multimodal Teaching) ที่ให้เด็กทุกคน เข้าถึงสื่อหลากหลายรูปแบบจะส่งเสริมให้การจัดการเรียนการสอนมี ประสิทธิภาพและสอดคล้องกับการทำ�งานของสมองมากกว่า และควรสอน ให้เหมาะสมกับเนื้อหาที่เรียนมากกว่าการยึดติดกับความต้องการส่วนตัว ของผู้เรียนเพียงอย่างเดียว (Centre for Educational Neuroscience, n.a.) ทั้งนี้ การส่งเสริมให้เกิดการสอนรูปแบบผสมผสาน ทำ�ได้โดยใช้การแสดง แทนหลากหลายรูปแบบ (Multimodal Representation) การแสดงแทนหลากหลายรูปแบบ (Multimodal Representation) ในปัจจุบันความฉลาดรู้ (Literacy) ไม่ได้จำ�กัดอยู่เพียงแค่ การอ่านออกเขียนได้เท่านั้น แต่ขยายไปถึงความสามารถในการตีความ (Interpret) และการสร้าง (Construct) ความหมาย โดยใช้รูปแบบที่หลากหลาย ของการแสดงแทนเหล่านี้ร่วมกัน (Yeo & Nielsen, 2020) เพื่อ ทำ�ความเข้าใจและอธิบายปรากฏการณ์ธรรมชาติได้อย่างลึกซึ้ง การแสดงแทน (Representation) ใช้สำ�หรับสื่อความหมายและถ่ายทอดแนวคิด โดยการ จัดการเรียนการสอนในวิชาวิทยาศาสตร์จะเกี่ยวข้องกับการใช้การแสดง แทนหลากหลายรูปแบบ (Multimodal Representation) (Kress et al., 2001; Lemke, 1998) เช่น ภาษาเขียน ภาษาพูด ภาพ สัญลักษณ์ การแสดงท่าทาง การลงมือปฏิบัติ แบบจำ�ลอง ซึ่งการใช้การแสดงแทนในรูปแบบต่างๆ ประกอบกันจะช่วยในการเรียนรู้แนวคิดทางวิทยาศาสตร์ที่มีความซับซ้อน เป็นนามธรรมหรือเป็นเทคนิคเฉพาะได้ (Cheng et al. 2020) รูปแบบของการแสดงแทนแต่ละรูปแบบ มีจุดเด่นและข้อจำ�กัด ที่แตกต่างกัน ดังตาราง 1 ตาราง 1 จุดเด่นและข้อจำ�กัดของการแสดงแทนในแต่ละรูปแบบ (Bezemer, 2023; Cheng et al. 2020) 1. ภาษาเขียนและภาษาพูด 2. ภาพ 3. สัญลักษณ์ 4. การแสดงท่าทาง และการลงมือ ปฏิบัติ 5. แบบจำ�ลอง รูปแบบ (mode) เหมาะสำ�หรับการนำ�เสนอลำ�ดับเหตุการณ์ หรือความ เป็นเหตุเป็นผลกันของข้อมูล ทำ�ให้เห็นรายละเอียดเป็นรูปธรรม แสดงองค์ ประกอบและตำ�แหน่งขององค์ประกอบในภาพได้ ชัดเจน รวมทั้งขนาด สี และรูปร่าง นำ�เสนอแนวคิดที่เป็นนามธรรม ช่วยให้ผู้เรียนเชื่อม โยงความคิดในระดับมหภาคกับกึ่งจุลภาคได้ เปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้มีส่วนร่วม และดึงดูดความ สนใจ เช่น การชี้ด้วยนิ้วหรือปากกา ช่วยแปลงโครงสร้างระดับกึ่งจุลภาคที่ไม่สามารถมอง เห็นได้ด้วยตาเปล่า เช่น การจัดเรียงอนุภาค ให้กลาย เป็นภาพหรือวัตถุ 3 มิติที่ผู้เรียนมองเห็นได้ชัดเจน ทำ�ให้เห็นความสัมพันธ์เชิงขนาดและตำ�แหน่ง ในบางกรณี ภาษาเขียนและภาษาพูดอาจมีความ คลุมเครือเมื่อเทียบกับภาพ อาจสร้างความเข้าใจคลาดเคลื่อน เช่น ขนาดของ อะตอม ขนาดของเซลล์ ในกรณีที่ผู้เรียนไม่มีความรู้เกี่ยวกับสัญลักษณ์นั้นๆ อาจทำ�ให้ไม่เข้าใจความหมายของแนวคิดที่นำ�เสนอ ซึ่งแตกต่างจากการใช้ภาพทั่วไปที่มักจะสื่อสารให้ เข้าใจได้ทันที ขึ้นอยู่กับความตั้งใจในการมีส่วนร่วมของผู้เรียน สภาพ แวดล้อม เช่น ความสว่าง รวมถึงระยะที่ผู้เรียนมองเห็น การแสดงท่าทางนั้น ๆ สื่อความหมายได้สอดคล้องกับข้อเท็จจริงบางส่วน ส่วนที่ไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริง อาจทำ�ให้เกิด แนวคิดคลาดเคลื่อน เช่น ขนาด จำ�นวนของอนุภาค ในแบบจำ�ลองอนุภาค จุดเด่น ข้อจำ�กัด ความสำ�คัญของการใช้การแสดงแทนหลากหลายรูปแบบ มีดังนี้ 1. ช่วยสื่อสารแนวคิดที่เป็นนามธรรม แนวคิดทางวิทยาศาสตร์หลายแนวคิดเป็นแนวคิดที่มีความเป็น นามธรรมทำ�ให้การเรียนรู้วิทยาศาสตร์ต้องอาศัยการใช้การแสดงแทน หลากหลายรูปแบบ ทั้งในรูปแบบที่เป็นภาพและคำ�พูด ซึ่งจะช่วยให้ผู้เรียน เข้าใจปรากฏการณ์ได้ดีขึ้น การทำ�ความเข้าใจแนวคิดทางวิทยาศาสตร์ ผู้เรียนต้องคิดเชื่อมโยงระหว่างระดับมหภาค (Macroscopic Level) ซึ่ง เป็นระดับที่ผู้เรียนสามารถสังเกตได้ เชื่อมโยงกับระดับกึ่งจุลภาค (Sub-micro Level) ซึ่งเป็นระดับที่ผู้เรียนไม่สามารถสังเกตได้ หรือจับต้องไม่ได้ (Cheng, 2020) เช่น อะตอม โมเลกุล ตัวอย่างการเชื่อมโยงระหว่างระดับมหภาค กับระดับกึ่งจุลภาค เช่น การอธิบายปริมาตรและรูปร่างของสสารในแต่ละ สถานะผ่านการใช้แบบจำ�ลองอนุภาคของสสาร 2. ช่วยกระตุ้นการคิด การใช้การแสดงแทนหลากหลายรูปแบบในชั้นเรียนจะช่วยกระตุ้น การคิดและการรับรู้ของสมอง ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อการส่งเสริมการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์ ( Batır & Akçay, 2022 ) 3. ช่วยส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้เรียนในการเรียนรู้และส่งเสริม ให้เกิดการเรียนรู้เชิงรุก การเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้สร้างการแสดงแทนหลากหลายรูปแบบ ด้วยตนเอง เช่น การวาดภาพประกอบคำ�อธิบาย หรือการสร้างแอนิเมชัน ประกอบการพากย์เสียงอธิบายไม่เพียงกระตุ้นความสนใจของผู้เรียน แต่ยัง