IPST262

44 | นิตยสาร สสวท. ลูกบาศก์เซนติเมตร กับเอทานอลปริมาตร 50 ลูกบาศก์เซนติเมตร แล้ว ปริมาตรรวมที่ได้จึงเหลือไม่ถึง 100 ลูกบาศก์เซนติเมตร ครูสามารถ จัดการเรียนการสอนเพื่อให้เกิดการใช้การแสดงแทนหลากหลายรูปแบบ เพื่อใช้ประกอบการจัดการเรียนรู้ได้ ดังนี้ 1. การเปรียบเทียบเชิงอุปมาอุปไมย (Analogy) โดยให้เมล็ดข้าว ซึ่งมีขนาดเล็กกว่าแทนอนุภาคน้ำ� ส่วนเมล็ดถั่วซึ่งมีขนาดใหญ่กว่าแทน อนุภาคแอลกอฮอล์ ดังภาพ 5 จากนั้นครูให้ผู้เรียนผสมเมล็ดข้าวกับ เมล็ดถั่ว ในปริมาณอย่างละ 50 ลูกบาศก์เซนติเมตร เพื่อแสดงให้เห็น การเปลี่ยนแปลงในระดับมหภาคว่าปริมาตรรวมลดลง โดยพบว่าปริมาตร รวมไม่ถึง 100 ลูกบาศก์เซนติเมตร ดังภาพ 6 เนื่องจากเมล็ดข้าวเข้าไป แทรกในช่องว่างระหว่างเมล็ดถั่วนั่นเอง ภาพ 5 การใช้เมล็ดข้าว (ซ้าย) แทน อนุภาคน้ำ� และใช้เมล็ดถั่ว (ขวา) แทน อนุภาคแอลกอฮอล์ ภาพ 6 ปริมาตรที่ได้หลังผสมเมล็ดถั่ว และเมล็ดข้าวเข้าด้วยกัน บทสรุป การแสดงแทนหลากหลายรูปแบบ (Multimodal Representation) มีบทบาทอย่างมากในห้องเรียนวิทยาศาสตร์ ผู้เรียนควรมีโอกาสได้เรียนรู้ ผ่านสื่อหลากหลายรูปแบบ ทั้งที่เป็นคำ�พูด ท่าทาง รูปภาพ สัญลักษณ์ แบบจำ�ลอง เนื่องจากการแสดงแทนในรูปแบบต่างๆ มีจุดเด่นและข้อจำ�กัด ในการใช้งานที่แตกต่างกันเพื่อช่วยให้ผู้เรียนสามารถทำ�ความเข้าใจและ อธิบายปรากฏการณ์ต่างๆ ได้มากขึ้น นอกจากนี้ ยังพบว่าในห้องเรียนวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่ ผู้เรียน มักถูกจำ�กัดบทบาทอยู่เพียงแค่การแปลความหมายจากการแสดงแทนที่ ผู้อื่นสร้างขึ้น แต่ยังไม่ค่อยได้รับโอกาสให้ฝึกสร้างสรรค์การแสดงแทน เพื่อถ่ายทอดความเข้าใจของตนเองมากนัก ซึ่งครูควรเปิดโอกาสให้ผู้เรียน ได้สร้างการแสดงแทนหลากหลายรูปแบบด้วยตนเอง เพราะจะช่วยให้ผู้เรียน สามารถสื่อสารแนวคิดจากที่เป็นนามธรรมให้จับต้องได้มากขึ้น กระตุ้นการคิด และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้เรียน รวมทั้งยังช่วยให้ครูสามารถประเมิน ความเข้าใจและให้ข้อมูลย้อนกลับกับผู้เรียนได้อีกด้วย ทั้งนี้ ผู้เรียนทุกคน ควรได้รับโอกาสในการเข้าถึงสื่อหลากหลายรูปแบบ และครูควรจัดการเรียนรู้ โดยใช้การแสดงแทนหลากหลายรูปแบบ โดยอาจเริ่มจากการลองใช้ตัวอย่าง การจัดกิจกรรมที่ผู้เขียนได้นำ�เสนอ ทั้งนี้ การเลือกใช้การแสดงแทนควร คำ�นึงถึงความเหมาะสมกับเนื้อหาที่เรียนเป็นสำ�คัญ มากกว่าการยึดติดกับ ความต้องการส่วนตัวของผู้เรียนเพียงอย่างเดียว ภาพ 7 แบบจำ�ลองแสดงอนุภาคของน้ำ�และแอลกอฮอล์ ภาพ 8 แบบจำ�ลองแสดงอนุภาคของน้ำ�และแอลกอฮอล์หลังผสมกัน ดัดแปลงภาพจาก : https://learn.concord.org/resources/460/unit-1-inv-3-what-are-all-ma- terials-made-of-v2 2. การนำ�เสนอการแสดงแทนผ่านภาพวาด ผู้เรียนแปลงภาพ จากสถานการณ์ในระดับมหภาคของเมล็ดถั่วและเมล็ดข้าว เป็นภาพวาด แสดงความสัมพันธ์เชื่อมโยงไปยังสถานการณ์ในระดับกึ่งจุลภาค โดยใช้ วงกลมสองขนาดที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ดังภาพ 7 ซึ่งแสดงถึงขนาดของ อนุภาคที่แตกต่างกันเพื่อสื่อสารและอธิบายการกระจายตัวของสาร หลังผสมกัน ดังภาพ 8 3. การตีความเกี่ยวกับอนุภาคผ่านภาพและการอภิปราย (Visual and Verbal Modes) ครูนำ�เสนอแบบจำ�ลองแสดงอนุภาคของน้ำ�และ แอลกอฮอล์หลังผสมกัน จากนั้นให้ผู้เรียนร่วมกันอธิบายแบบจำ�ลอง ดังกล่าวเป็นภาษาพูด เช่น ระบุว่าอนุภาคจัดเรียงตัวอย่างไม่เป็นระเบียบ เพื่อนำ�คำ�อธิบายที่ได้ไปเขียนแผนภาพแสดงอนุภาคน้ำ�ที่มีขนาดเล็กกว่า เข้าไปแทรกในช่องว่างระหว่างอนุภาคแอลกอฮอล์ที่มีขนาดใหญ่กว่า นำ�ไปสู่ การไขปริศนาเรื่องปริมาตรที่หายไป American Psychological Association (APA). (2023). Where did the Visual, Auditory, and Kinesthetic Learning Style Typology Come from? Retrieved August 18, 2026, from https://www.apa.org/pubs/highlights/spotlight/issue-277. Batır, S. B. & Akçay, H. (2022). Effects of Multimodal Representations on Students’ Science Learning. International Society for Technology, Education, and Science (ISTES) . Retrieved August 24, 2026, from https://eric.ed.gov/?id=ED626707. Bezemer, J. (2023). What Modes can and cannot do: affordance in gunther kress’s theory of sign making. Text & Talk, 44( 4): 493–510. https://doi.org/10.1515/text-2022-0055. Centre for Educational Neuroscience. (n.d.). Children have Different Learning Styles. University College London. Retrieved August 24, 2026, from https://educationalneuroscience.org.uk/wordpress/resources/neuromyth-or-neurofact/children-have-different-learning-styles/. Fleming, N.D. & Mills, C. (1992). Not Another Inventory, Rather a Catalyst for Reflection. To Improve the Academy, 11 : 137-155. Kress, G. & Van Leeuwen, T. (2001). Multimodal Discourse: the modes and media of contemporary communication. London: Arnold Publishers. Lemke, J. L. (1998). Multiplying Meaning: visual and verbal semiotics in scientific text . In J. R. Martin, & R. Veel (Eds.), Reading Science (pp. 87-113). Routledge. Prain, V. & Tytler, R. (2012). Learning through Constructing Representations in Science: a framework of representational construction affordances. International Journal of Science Education. 2011. https://doi.org/10.1080/09500693.2011.626462. Yeo, J. & Nielsen, W. (2020). Multimodal Science Teaching and Learning. Learning: research and practice, 6 (1): 1-4, https://doi.org/10.1080/23735082.2020.1752043. Yeo, J. (2017). Role of Representations in Producing Scientific Explanations in Physics. OER Knowledge Bites, 5 : 11-12. https://ebook.ntu.edu.sg/20190607-oer-knowl edge-bitesvolume5/full-view.html. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2560). คู่มือการใช้หลักสูตรวิทยาศาสตร์กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560) . สืบค้นเมื่อ 24 สิงหาคม 2569, จาก https://www.scimath.org/ebook-science/item/8923-2018-10-01-01-59-16. บรรณานุกรม