นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 259

ปีที่ 54 ฉบับที่ 259 มีนาคม - เมษายน 2569 | 35 ภาพ 4 กระดาน Padlet ที่ผู้เรียนใช้ในการสรุปองค์ความรู้ที่ได้จากการสืบค้นออนไลน์ในเรื่องของการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีทางดีเอ็นเอและการคำ�นึงถึงหลักชีวจริยธรรมที่ผ่าน การระดมสมองและอภิปรายร่วมกันในกลุ่มก่อนการสรุปลงบนกระดาน Padlet แบบออนไลน์ ดังลิงก์ https://padlet.com/chanathipjan/dna-i3folj5cxyywqqb4 ผลลัพธ์ด้านความตระหนักทางชีวจริยธรรม จากการอภิปราย การตอบคำ�ถามเชิงสถานการณ์ และการ สะท้อนคิดของผู้เรียน พบว่าผู้เรียนมีความตระหนักด้านชีวจริยธรรมเพิ่มขึ้น อย่างชัดเจน ผู้เรียนสามารถระบุประเด็นทางจริยธรรมที่เกี่ยวข้องกับ การใช้เทคโนโลยีทางดีเอ็นเอได้หลากหลายมิติ เช่น การเคารพคุณค่า ของสิ่งมีชีวิต ผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพ ความปลอดภัย ของผู้บริโภค และความเป็นธรรมทางสังคม ในการนำ�เสนอผลงาน ออกแบบ ผู้เรียนส่วนใหญ่สามารถอธิบายเหตุผลประกอบการตัดสินใจได้ว่า เหตุใดเทคโนโลยีที่เลือกใช้จึงควรหรือไม่ควรนำ�ไปใช้ในสังคม และควรมี มาตรการกำ�กับดูแลอย่างไร สะท้อนให้เห็นว่าผู้เรียนไม่ได้มองเทคโนโลยี ทางดีเอ็นเอในเชิงประโยชน์เพียงด้านเดียว แต่สามารถพิจารณาผลกระทบ เชิงจริยธรรมควบคู่ไปด้วยอย่างมีวิจารณญาณ ดังตัวอย่างของการสะท้อนคิด หลังบทเรียนของผู้เรียนที่มีต่อเรื่องของการตระหนักและการคำ�นึงถึงหลัก ชีวจริยธรรมในชิ้นงานการออกแบบผลิตภัณฑ์ของผู้เรียน ดังนี้ ตัวอย่างที่ 1 การตระหนักถึงคุณค่าของสิ่งมีชีวิต “ก่อนทำ�กิจกรรมนี้ หนูคิดแค่ว่าเทคโนโลยีทางดีเอ็นเอช่วยให้ มนุษย์ได้ประโยชน์มากขึ้น แต่หลังจากออกแบบผลิตภัณฑ์ หนูเริ่มคิดถึง สิ่งมีชีวิตอื่นด้วยว่า การตัดต่อพันธุกรรมอาจส่งผลต่อสิ่งมีชีวิตที่เรา ไม่ตั้งใจ เช่น สิ่งมีชีวิตในธรรมชาติหรือสัตว์ทดลอง ทำ�ให้หนูต้องปรับ แบบผลิตภัณฑ์ให้ลดการทดลองกับสิ่งมีชีวิตให้มากที่สุด” ตัวอย่างที่ 2 การคำ�นึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม “ตอนแรกหนูออกแบบผลิตภัณฑ์โดยเน้นประสิทธิภาพเป็นหลัก แต่เมื่อได้อภิปรายเรื่องชีวจริยธรรม ทำ�ให้มองเห็นว่าถ้าเทคโนโลยีนี้ถูกใช้ ในวงกว้างอาจทำ�ให้เกิดการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ หรือ เกิดการผูกขาดจากบริษัทผู้ผลิต จึงเพิ่มส่วนของการควบคุมและข้อจำ�กัด การใช้งานไว้ในชิ้นงาน” ตัวอย่างที่ 3 การตระหนักถึงความปลอดภัยของผู้บริโภค “การออกแบบผลิตภัณฑ์โดยใช้เทคโนโลยีทางดีเอ็นเอ ไม่ควร ดูแค่ว่าใช้งานได้จริงหรือไม่ แต่ต้องคิดถึงความปลอดภัยของผู้ใช้ใน ระยะยาวด้วย ผมจึงเพิ่มขั้นตอนการตรวจสอบความปลอดภัยและการทดลอง ก่อนนำ�ไปใช้จริงไว้ในแผนภาพของผลิตภัณฑ์” ตัวอย่างที่ 4 การเปลี่ยนมุมมองต่อบทบาทของวิทยาศาสตร์ “กิจกรรมนี้ทำ�ให้หนูเข้าใจว่าวิทยาศาสตร์ไม่ใช่แค่การคิดค้น สิ่งใหม่ๆ แต่เป็นการตัดสินใจว่าจะใช้ความรู้นั้นอย่างไรไม่ให้เกิดผลเสีย ต่อคนอื่นและสิ่งแวดล้อม การออกแบบผลิตภัณฑ์จึงต้องคิดถึงจริยธรรม ควบคู่กับประโยชน์เสมอ” ตัวอย่างที่ 5 การเรียนรู้จากการอภิปรายร่วมกัน “การฟังความคิดเห็นของเพื่อนทำ�ให้ผมได้เห็นมุมมองด้าน ชีวจริยธรรมที่ไม่เคยคิดมาก่อน เช่น เรื่องสิทธิของเกษตรกรและการเข้าถึง เทคโนโลยี ทำ�ให้ต้องกลับไปแก้ไขชิ้นงานของตัวเองให้คำ�นึงถึงความเป็นธรรม มากขึ้น” จากการสะท้อนคิดของผู้เรียนพบว่า ผู้เรียนสามารถพัฒนา ความตระหนักด้านชีวจริยธรรมในหลายมิติ ได้แก่ การเคารพคุณค่าของ สิ่งมีชีวิต ความปลอดภัยทางชีวภาพ ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม และบทบาทความรับผิดชอบของวิทยาศาสตร์ กระบวนการสะท้อนคิด หลังบทเรียนจึงเป็นเครื่องมือสำ�คัญที่ช่วยให้ผู้เรียนเชื่อมโยงองค์ความรู้ ทางวิทยาศาสตร์กับคุณค่าเชิงจริยธรรม และนำ�ไปสู่การเรียนรู้ที่มี ความหมายและยั่งยืน ผลลัพธ์ด้านการใช้วิทยาศาสตร์อย่างรับผิดชอบ ผลจากการจัดการเรียนรู้แสดงให้เห็นว่าผู้เรียนมีพัฒนาการ ด้านการใช้วิทยาศาสตร์อย่างรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม ผู้เรียน สามารถอธิบายได้ว่าการนำ�เทคโนโลยีทางดีเอ็นเอไปใช้ควรอยู่ภายใต้ กรอบของความปลอดภัยทางชีวภาพ การคำ�นึงถึงผลกระทบระยะยาว และ การเคารพสิทธิของมนุษย์และสิ่งมีชีวิตอื่น จากคำ�ตอบในขั้นประเมินผล และผลงานออกแบบ พบว่าผู้เรียนมีการเชื่อมโยงบทบาทของวิทยาศาสตร์ กับการพัฒนาที่ยั่งยืน และตระหนักว่าวิทยาศาสตร์ไม่ใช่เพียงเครื่องมือใน การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีทางดีเอ็นเอและการคำ�นึงถึงหลักชีวจริยธรรม 2.การดัดแปรพันธุกรรม