นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 260

16 | นิตยสาร สสวท. ขั้นที่ 1 Empathize (เข้าใจปัญหา) ในขั้นนี้ นักเรียนจะเข้าใจความสำ�คัญของน้ำ�และผลกระทบ จากมลพิษผ่านการตั้งคำ�ถามหรือสังเกตสภาพน้ำ�จริง ทำ�ให้เข้าใจบริบท และความต้องการของชุมชนในการใช้น้ำ�สะอาด เป็นพื้นฐานสำ�คัญในการ ระบุปัญหาและเตรียมออกแบบเครื่องกรองน้ำ�ในขั้นต่อไป 1. ครูนำ�เข้าสู่บทเรียน โดยถามนักเรียนว่า “น้ำ�สำ�คัญต่อชีวิต ของเราอย่างไรบ้าง” ให้นักเรียนช่วยกันตอบภายใน 5 นาที เพื่อ กระตุ้นให้นักเรียนเห็นความสำ�คัญของน้ำ� โดยส่งเสริมให้นักเรียนคิดอย่าง รอบด้าน ทั้งด้านสุขภาพ เศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรม 2. ครูตั้งคำ�ถามต่อว่า “หากน้ำ�สำ�คัญต่อชีวิตของเราขนาดนี้ ถ้าวันหนึ่งเราต้องใช้น้ำ�ที่ไม่สะอาด นักเรียนคิดว่าจะเกิดอะไรขึ้นกับ ชีวิตประจำ�วันของเรา” ให้นักเรียนช่วยกันตอบภายใน 5 นาที เพื่อ ให้นักเรียนตระหนักถึงผลกระทบของน้ำ�ไม่สะอาด จากนั้นครูและนักเรียน ร่วมกันสรุปเกี่ยวกับผลกระทบของน้ำ�ไม่สะอาด ทั้งต่อสุขภาพ คุณภาพชีวิต และสิ่งแวดล้อม 3. ครูเสนอปัญหาเกี่ยวกับมลพิษทางน้ำ�และผลกระทบที่เกิดจาก มลพิษเหล่านั้นเพื่อเห็นถึงปัญหาของมลพิษทางน้ำ� และตระหนักถึง ความสำ�คัญของน้ำ� ซึ่งปัญหาคือ แหล่งน้ำ�ขุ่นจากตะกอนและเศษใบไม้ปนเปื้อน โดยบริเวณ บ่อเก็บน้ำ�ของชุมชนมีต้นไม้ขึ้นอยู่รอบๆ บ่อเป็นจำ�นวนมาก โดยเฉพาะ ช่วงฤดูฝนและฤดูใบไม้ร่วง ใบไม้ร่วงหล่นลงบ่อ รวมถึงมีดินและตะกอน จากทางน้ำ�ไหลเข้ามาพร้อมฝนทำ�ให้น้ำ�ในบ่อมีสีขุ่น และมีเศษใบไม้ ลอยอยู่เต็มผิวน้ำ� ชาวบ้านบางส่วนสังเกตว่าน้ำ�ที่สูบขึ้นมาใช้ในครัวเรือน เริ่มมีเศษเล็กๆ และไม่ใสเหมือนเดิม จึงเริ่มกังวลว่าน้ำ�อาจไม่สะอาดพอ สำ�หรับใช้อุปโภค ส่งผลกระทบให้น้ำ�มีสีขุ่น ไม่ใส และไม่น่าใช้ อีกทั้ง ยังทำ�ให้เครื่องสูบน้ำ�และท่อน้ำ�อุดตันจากเศษใบไม้และตะกอนส่งผลให้ ชุมชนมีปัญหาน้ำ�ใช้ไม่สะอาด และต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มในการกรองหรือ บำ�บัดน้ำ� ดังภาพ 2 ขั้นที่ 2 Define (กำ�หนดปัญหา) ในขั้นนี้ นักเรียนจะนำ�ข้อมูลจากขั้น Empathize มาวิเคราะห์ เพื่อทำ�ความเข้าใจปัญหาที่เกิดขึ้นร่วมกัน โดยนักเรียนร่วมกันระบุปัญหา เช่น น้ำ�ในชุมชนมีสิ่งสกปรกปนอยู่ทำ�ให้ไม่สามารถใช้เพื่อการอุปโภคได้ นักเรียนระดมความคิดเพื่อหาวิธีแก้ไขโดยใช้วัสดุจากชุมชนในการสร้าง เครื่องกรองน้ำ�โดยไม่ใช้สารเคมี 1. นักเรียนร่วมกันระบุปัญหาจากสถานการณ์ตัวอย่าง โดย นักเรียนควรระบุได้ว่า น้ำ�ในชุมชนมีสิ่งสกปรกปนอยู่ทำ�ให้ไม่สามารถ นำ�ไปใช้อุปโภคได้อย่างปลอดภัย 2. หลังจากยกตัวอย่างสถานการณ์ ครูใช้คำ�ถามว่า “ถ้านักเรียน เป็นสมาชิกในชุมชน และต้องการนำ�น้ำ�ที่ปนเปื้อนตะกอนมาใช้ในครัวเรือน นักเรียนจะมีวิธีการทำ�ให้น้ำ�สะอาดอย่างไรบ้าง” โดยระดมความคิดและ ตอบคำ�ถามที่สงสัยเพิ่มเติมให้มากที่สุดภายในเวลา 5 นาที จากนั้น อภิปรายและลงข้อสรุปร่วมกันว่า หากนักเรียนต้องการให้น้ำ�สะอาดขึ้น ควรใช้วัสดุที่หาได้จากชุมชน และไม่ใช้สารเคมี เพื่อนำ�มาสร้างเครื่องกรองน้ำ� เพื่อแก้ไขปัญหาน้ำ�ปนเปื้อนตะกอนและเศษใบไม้ปนเปื้อน ขั้นที่ 3 Ideate (ระดมความคิด) ในขั้นนี้ เป็นช่วงค้นหาข้อมูลและสร้างวิธีแก้ปัญหา นักเรียน จะได้ใช้ความคิดสร้างสรรค์เสนอแนวทางสร้างเครื่องกรองน้ำ�หลายแบบ โดยไม่ตัดสินถูกผิดเพื่อส่งเสริมความคิดหลากหลาย (Divergent Thinking) และเชื่อมไปสู่การสร้างต้นแบบ (Prototype) 1. นักเรียนแบ่งกลุ่มๆ ละ 3 - 5 คน แต่ละกลุ่มระดมความคิด ในการออกแบบเครื่องกรองน้ำ�จากวัสดุธรรมชาติหรือวัสดุเหลือใช้ตาม รายการที่ครูกำ�หนดไว้โดยไม่ใช้สารเคมี 2. ครูใช้คำ�ถามว่า “นักเรียนคิดว่าเครื่องกรองที่ดีและมีประสิทธิภาพ ควรมีลักษณะอย่างไร” โดยระดมความคิดและตอบคำ�ถามให้มากที่สุด ภายในเวลา 5 นาที เพื่อนำ�เข้าสู่การทำ�เครื่องกรองน้ำ� 3. ครูชี้แจงเกณฑ์การประเมินความคิดสร้างสรรค์ของนักเรียน ในการทำ�เครื่องกรองน้ำ� ซึ่งประกอบไปด้วย 3 มิติ ได้แก่ ด้านผลลัพธ์ ด้านคุณลักษณะ และด้านกระบวนการ โดยเครื่องกรองน้ำ�ต้องสามารถ กรองน้ำ�ปริมาณ 200 มิลลิลิตร ให้ได้น้ำ�ที่ใสไม่มีสีและไม่มีกลิ่น โดยวัด จากระยะเวลาในการกรอง สีของน้ำ� และกลิ่นของน้ำ� เพื่อให้สามารถนำ� น้ำ�มาใช้ในการอุปโภคได้ 4. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันค้นคว้าข้อมูลเกี่ยวกับสมบัติของ วัสดุกรอง โดยวัสดุกรองที่ครูกำ�หนดให้ ได้แก่ ทรายหยาบ ทรายละเอียด กรวดก้อนเล็ก กรวดก้อนใหญ่ ถ่านไม้ ขุยมะพร้าว ผ้าขาวบาง ผ้าก๊อซ กระดาษกรอง สำ�ลี ฟองน้ำ� ขวดน้ำ� 1.5 ลิตร จากนั้นบันทึกข้อมูลใน ใบกิจกรรม ในขั้นตอนนี้ ครูสามารถสอดแทรกเนื้อหาเรื่องแนวทาง การสืบค้นข้อมูลจากแหล่งอ้างอิงที่เชื่อถือได้ และให้คำ�แนะนำ�ในการสืบค้น เพิ่มเติมในหนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานเทคโนโลยี ชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 บทที่ 8 น้ำ�นองเต็มตลิ่ง ค้นหาความจริงให้กระจ่าง (สสวท., 2560ก) 5. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันระดมความคิดในการออกแบบ เครื่องกรองน้ำ�จากวัสดุธรรมชาติหรือวัสดุเหลือใช้ในชุมชนโดยไม่ใช้ ภาพ 2 แหล่งน้ำ�ขุ่นจากตะกอนและเศษใบไม้ปนเปื้อน