นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 260

44 | นิตยสาร สสวท. จากตาราง 1 ตัวอย่าง Check list นี้ ผู้สอนสามารถนำ�ไป ปรับใช้ได้ตามชนิดของสื่อ บริบทของห้องเรียนในแต่ละโรงเรียน หรือ พิจารณาตามความถนัดหรือความเชี่ยวชาญของผู้สอนร่วมด้วย โดยในการ เลือกใช้สื่อการเรียนรู้ในบางโรงเรียนอาจมีบริบททางสังคมที่แตกต่างกัน ออกไป ตัวอย่างผู้เรียนที่มีความต้องการพิเศษ เช่น ผู้เรียนมีความบกพร่อง ทางการเรียนรู้ บกพร่องทางการได้ยินหรือการมองเห็นรวมถึงผู้เรียนที่มี สติปัญญาฉลาดในเกณฑ์ปกติหรือฉลาดเหนือกว่าเด็กอื่น ในการเลือกใช้สื่อ จำ�เป็นต้องเลือกให้เหมาะสมกับผู้เรียนที่มีความหลากหลายอีกด้วย ทั้งนี้ บางโรงเรียนอาจมีเงื่อนไขอื่นเข้ามามีส่วนในการตัดสินใจ เลือกซื้อหรือบริหารจัดการสื่อการเรียนรู้เพิ่มเติม เช่น ความคิดเห็นในการ ตัดสินใจเลือกสื่อของผู้สอนคนอื่นๆ ข้อมูลเกี่ยวกับการใช้สื่อต่างๆ ที่เคย รวบรวมไว้ ต้นทุนหรือราคา และการจัดอบรมการใช้สื่อ (กรณีที่สื่อ มีความซับซ้อนหรือผู้สอนขาดความเชี่ยวชาญ) เพื่อให้ใช้สื่อการเรียนรู้ได้ อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากสิ่งที่ควรพิจารณาในการเลือกใช้สื่อข้างต้นแล้ว การที่ ผู้สอนจะนำ�ไปใช้ต้องมีการวางแผน โดยควรมีคำ�ถามหรือคิดเสมอว่า จะใช้ตอนไหน จุดประสงค์อะไร และจะใช้อย่างไร เช่น หากผู้สอน มีการวางแผนการสอน แบ่งเป็น 3 ขั้น ได้แก่ ขั้นนำ� ขั้นสอน ขั้นสรุป ช่วงเวลาในการใช้สื่อในคาบเรียน จุดประสงค์ และวิธีการใช้สื่ออาจ แตกต่างกันออกไป อีกทั้งยังควรพิจารณาให้เหมาะสมกับระดับชั้นของ ผู้เรียน พร้อมทั้งควรคำ�นึงถึงภาระทางปัญญา (Cognitive Load) ที่อาจจะเกิดกับผู้เรียน โดยผู้สอนอาจใช้ภาพและข้อความประกอบ หรือ นำ�เสนอเป็นลำ�ดับพร้อมเพิ่มเติมจุดเน้นเพื่อสร้างความสนใจ เลือกใช้สื่อ เฉพาะช่วงที่จำ�เป็น หรือแบ่งช่วง เพื่อเน้นประเด็นสำ�คัญที่ได้จากการใช้สื่อ ซึ่งจะช่วยให้ผู้สอนสามารถใช้สื่อการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ Persico, 2006; Kirkman, 2017; Castro-Alonso et al., 2021) ดังนั้น ความกลมกล่อมของการจับวางหรือหยิบสื่อการเรียนรู้มาใช้ในแต่ละช่วง ของการสอนจึงน่าจะเป็นเสน่ห์และความท้าทายของผู้สอนอย่างมาก ตัวอย่างการเลือกใช้สื่อการเรียนรู้วิชาวิทยาศาสตร์ ขอยกตัวอย่างบทเรียน เรื่อง ระบบสุริยะ ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ซึ่งเป็นบทเรียนที่มีสื่อการเรียนรู้ที่มีรูปแบบหลากหลาย และมีจำ�นวนมาก อีกทั้งผู้สอนหลายท่านอาจรู้สึกว่าเป็นเรื่องที่ค่อนข้างสอนยาก มีเนื้อหา ปริมาณมากจนทำ�ให้ผู้สอนบางส่วนหลีกเลี่ยงที่จะสอน หรือถ่ายทอดความรู้ โดยมุ่งเน้นการท่องจำ� ผู้เขียนขอนำ�เสนอแนวทางหนึ่งในการจัดการเรียนรู้ โดยใช้สื่อการเรียนรู้ที่หลากหลาย แต่ก็จัดวางไว้ในช่วงเวลาที่เหมาะสม เพื่อให้ผู้เรียนได้สร้างแบบจำ�ลองและอธิบายลักษณะของระบบสุริยะ ผู้สอนอาจนำ�เอาแนวการจัดการเรียนรู้นี้ไปประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับ ห้องเรียนของตนเองได้ โดยสามารถเข้าถึงไฟล์นำ�เสนอและสื่อการเรียนรู้ ทั้งหมดที่ใช้ในการจัดการเรียนรู้ได้ผ่าน QR code ดังภาพ 1 ขั้นนำ� ในส่วนของขั้นนำ� ผู้เขียนได้เลือกใช้วีดิทัศน์จำ�ลองระบบสุริยะ ดังภาพ 2 ที่สร้างจาก Canva เพื่อมุ่งเน้นสร้างความสนใจแก่ผู้เรียนเป็นหลัก แต่ก็ยังสอดแทรกลักษณะและองค์ประกอบของระบบสุริยะให้ผู้เรียน ได้สังเกตก่อนเข้าไปทำ�กิจกรรมด้วยตนเอง โดยก่อนให้ผู้เรียน ดูวีดิทัศน์ ผู้สอนได้ให้ประเด็นที่ต้องการให้ผู้เรียนสังเกตเนื้อหาในวีดิทัศน์ เช่น ปรากฏการณ์ในวีดิทัศน์คือที่ใดในอวกาศ ลักษณะของสิ่งที่สังเกตได้ ของสถานที่ องค์ประกอบที่สังเกตได้ของสถานที่ ขนาดและตำ�แหน่ง ของสิ่งต่างๆ ที่เป็นองค์ประกอบของสถานที่ และหลังจากดูวีดิทัศน์แล้ว ก็ชวนอภิปรายตามประเด็นที่ได้ให้ไว้ รวมถึงเปิดโอกาสให้ผู้เรียน ตั้งคำ�ถามสิ่งที่อยากรู้เกี่ยวกับระบบสุริยะเพิ่มเติมอีกด้วย ภาพ 1 QR code ไฟล์นำ�เสนอและสื่อการเรียนรู้ เรื่อง ระบบสุริยะ ภาพ 2 ฉากหนึ่งในวีดิทัศน์ในขั้นนำ�เข้าสู่บทเรียน ขั้นสอน ในขั้นสอนผู้เขียนได้เลือกใช้สื่อการเรียนรู้ที่ค่อนข้างหลากหลาย โดยกิจกรรมจะเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้สร้างแบบจำ�ลองระบบสุริยะ ซึ่ง นับเป็นการเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้มีส่วนร่วมในการสร้างสื่อการเรียนรู้ ด้วยตนเอง และได้ร่วมกันใช้แบบจำ�ลองระบบสุริยะของตนเองเพื่ออธิบาย ลักษณะและองค์ประกอบของระบบสุริยะ ซึ่งแบบจำ�ลองก็เป็นหลักฐาน การเรียนรู้ที่สำ�คัญอย่างยิ่งที่แสดงถึงความเข้าใจในเนื้อหาและสมรรถนะ บางอย่างของผู้เรียน ผู้สอนอาจเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้กำ�หนดเกณฑ์ การประเมินแบบจำ�ลองร่วมกันดังภาพ 3 เพื่อสร้างการมีส่วนร่วมและ เป็นหมุดหมายที่ผู้เรียนจะต้องไปถึงร่วมกัน ดังตัวอย่างที่มุ่งเน้นการ ทำ�งานร่วมกันเป็นทีม และการคิดสร้างสรรค์ และในส่วนของความถูกต้อง ของแบบจำ�ลองผู้เรียนได้ตัดสินใจร่วมกันว่าขอตัด เรื่อง ระยะทางระหว่าง ดวงอาทิตย์และดาวเคราะห์แต่ละดวงออก เนื่องจากพอได้คำ�นวณ ขนาดและระยะทางระหว่างดวงอาทิตย์และดาวเคราะห์แต่ละดวง ที่ใช้