นิตยสาร สสวท. ฉบับที่ 261

42 | นิตยสาร สสวท. สิ่ง ที่ผู้สอนควรทำ�เมื่อประเมินเพื่อพัฒนาผู้เรียน ได้แก่ กำ�หนดเป้าหมาย การเรียนรู้และเกณฑ์สำ�หรับความสำ�เร็จ เก็บรวบรวมข้อมูลหรือ หลักฐานการเรียนรู้ ตีความหมายข้อมูลหรือหลักฐานการเรียนรู้ ระบุ ช่องว่าง ให้ข้อมูลย้อนกลับ ปรับตัวและตอบสนองความต้องการในการ เรียนรู้ เสริมต่อการเรียนรู้ใหม่ และปิดช่องว่าง ในบทความนี้ผู้เขียน จะขอนำ�เสนอแนวทางการใช้ AI เพื่อช่วยสนับสนุนในส่วนต่างๆ ของ การประเมินเพื่อพัฒนา โดยใช้เครื่องมือต่างๆ เช่น Gemini, ChatGPT, Eduaide.Ai, Magic School AI, Speaker Coach ใน PowerPoint แนวทางการใช้ AI เพื่อช่วยสนับสนุนในส่วนต่างๆ ของการประเมิน เพื่อพัฒนา มีดังนี้ 1. การกำ�หนดเป้าหมายการเรียนรู้และเกณฑ์สำ�หรับความสำ�เร็จ การใช้ AI ช่วยสร้างเกณฑ์การให้คะแนนแบบรูบริก (Scoring Rubric) การประเมินเพื่อพัฒนาผู้เรียนจะต้องมีการกำ�หนดเป้าหมาย การเรียนรู้ ซึ่งในชั้นเรียนผู้สอนและผู้เรียนสามารถร่วมกันกำ�หนดเป้าหมาย ดังกล่าวได้ จากนั้น ผู้สอนสามารถนำ� AI มาช่วยสร้างเกณฑ์เพื่อประเมินผู้เรียน ที่นำ�ไปสู่การพัฒนาต่อไป รูบริกเป็นเกณฑ์การให้คะแนนที่มีการระบุลักษณะของการ ปฏิบัติงานหรือผลการปฏิบัติงาน ซึ่งอาจรวมถึงตัวอย่างของการปฏิบัติงาน หรือผลการปฏิบัติงานที่สะท้อนคุณภาพตามระดับคะแนนแต่ละระดับของ รูบริก (Arter & McTighe, 2001) รูบริกเป็นเครื่องมือที่ไช้ในการประเมิน ผู้เรียน ประกอบด้วยชุดของเกณฑ์หรือคำ�อธิบายที่มีความเฉพาะเจาะจง และมีความต่อเนื่องกัน โดยจะกำ�หนดคำ�อธิบายและรายละเอียดของ เกณฑ์ไว้อย่างชัดเจน (รัตนาภรณ์ ทรงนภาวุฒิกุล, 2560) เพื่อใช้ระบุ ความแตกต่างของผลงานหรือประสิทธิภาพของงาน ทั้งในด้านกระบวนการ และผลผลิตของผู้เรียน การใช้รูบริกที่มีคุณภาพจะมีบทบาทสำ�คัญในการ ส่งเสริมประสิทธิภาพของการประเมินเพื่อการพัฒนา ทั้งนี้ ผู้เรียนยัง สามารถใช้รูบริกในการกำ�กับการเรียนรู้ของตนเอง (Self-regulated Learning) ได้อีกด้วย ( Panadero & Jönsson , 2013) AI สามารถเข้ามาช่วยในการพัฒนาชุดของเกณฑ์หรือคำ�อธิบาย ในรูบริกเพื่อช่วยให้เกณฑ์หรือคำ�อธิบายมีความชัดเจน โดยใช้คำ�กริยา ที่วัดผลได้ เช่น เปลี่ยนจาก “อ้างอิงแหล่งที่มาอย่างเหมาะสม” เป็น “อ้างอิงแหล่งที่มาที่น่าเชื่อถืออย่างน้อย 3 แหล่ง และอ้างอิงถูกต้องตาม รูปแบบ American Psychological Association (APA)” นอกจากนี้ AI ยังช่วยปรับเกณฑ์หรือคำ�อธิบายให้มีความต่อเนื่องกัน โดยใช้เครื่องมือต่างๆ เช่น Gemini, ChatGPT, Eduaide. AI, Magic School AI และยังช่วยทำ�ให้ องค์ประกอบต่างๆ ของรูบริกเกิดได้เร็วขึ้นอีกด้วย ตัวอย่าง prompt ฉันต้องการสร้างรูบริกสำ�หรับกิจกรรมการสร้างแก้ว เก็บความร้อน ซึ่งมีวัตถุประสงค์ คือ ออกแบบและสร้างแบบจำ�ลองแก้ว เก็บความร้อน โดยใช้ความรู้เกี่ยวกับการถ่ายโอนความร้อน จากนั้น นำ�เสนอแบบจำ�ลองที่สร้างขึ้น โดยจัดเป็นนิทรรศการสำ�หรับ นักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น กำ�หนดเกณฑ์การประเมิน 4 เกณฑ์ ได้แก่ 1) การออกแบบแบบจำ�ลอง 2) การสร้างแบบจำ�ลอง 3) การนำ�เสนอ และ 4) การตอบคำ�ถาม โดยมี 3 ระดับคะแนน คือ ดีมาก (3) พอใช้ (2) และปรับปรุง (1) โดยเขียนคำ�อธิบาย ของตัวชี้วัดในแต่ละระดับคุณภาพให้กระชับ ชัดเจน และวัดผลได้ ภาพ 1 ตัวอย่างคำ�สั่ง (Prompt) สำ�หรับการพัฒนาเกณฑ์และคำ�อธิบายในรูบริก เครื่องมือที่ใช้ เช่น Gemini, ChatGPT ภาพจาก: https://www.akamai.com/glossary/what-is-ai-technology ทั้งนี้ เมื่อได้รูบริกที่สร้างโดย Gemini หรือ ChatGPT แล้ว ผู้สอนต้อง นำ�ผลลัพธ์ที่ได้จาก AI ซึ่งในที่นี้คือเกณฑ์การให้คะแนนแบบรูบริกที่ AI สร้างขึ้นมาตรวจสอบ หากรูบริกที่ได้ยังขาดความชัดเจนหรือมีรายละเอียด ในระดับคุณภาพไม่สอดคล้องกับกิจกรรม ให้แก้ไขก่อนนำ�ไปใช้เสมอ ดังตัวอย่างรูบริกในตาราง 1 ผู้ใช้ต้องไม่ลืมว่ามนุษย์เป็นผู้ตัดสินใจและ รับผลของการตัดสินใจโดยอาจใช้กรอบแนวคิด Human-AI-Human (H-AI-H) ว่าการใช้ AI ควรเริ่มต้นด้วยการตั้งคำ�ถามและการแสวงหา ความรู้ของมนุษย์และจบลงด้วยการสะท้อนคิดของมนุษย์เสมอ ซึ่งช่วย ส่งเสริมการใช้ AI อย่างรับผิดชอบ มีจริยธรรม และปลอดภัย โดยที่ AI ทำ�หน้าที่เป็นเครื่องมือเสริม แต่ไม่ใช่สิ่งทดแทนผู้สอนหรือสติปัญญาของมนุษย์ (Washington OSPI, 2024)